یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٠ - شک و یقین

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٨٠

وسوسه در خلقت در همه کس هست حتی انبیا، ظاهراً مقصود شک و تحیر قسم دوم است.

به هرحال از اینکه در دین، شیطان و وسوسه یک امر عمومی شناخته شده و اینکه هیچ کس از شر او مصون نیست، میرساند که نباید شک افراد را به حساب خبث طینت آنها گذاشت و نباید افراد را با صرف شک ملامت کرد و تحقیر نمود.

١٠. آیا آدم شکاک در حال شک موظف به اعمال شرعیه هست یا باید کوشش کند اول از خود رفع شک کند و بعد به اعمال نماز و روزه و حج بپردازد؟ ظاهر این است که مادامی که شخص به صورت انکار ظاهر نکرده و در حال طلب است، عملش قبول است.

آیا قطعاً آدم شاک اگر مجاهد باشد و شکش شک تنبل نباشد، بالاخره دری از یقین به رویش باز خواهد شد یا نه؟ البته باز خواهد شد. خلاف نظام عالم است که تشنگی باشد و آب نباشد. والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا.

١١. آنچه در آیات و روایات به عنوان ذم تقلید وارد شده تلویحاً دعوت به شک در گفتار بزرگان است و سلب اعتماد به گفته آنها از آن جهت که گفته آنهاست میباشد و در حقیقت دعوت به شجاعت عقلی و تذکر به حق انتقاد و اعتراض و تشکیک است برای همه کس، یعنی حق تشکیک برای همه محفوظ است.

١٢. منشأ شک و تردید دو چیز است. گاهی مسئله مورد شک به صورت صحیح و کاملی مطرح است ولی دلایل کافی برای اثبات مسئله وجود ندارد، مثل اینکه الان این مسئله برای بشر مطرح است که آیا جانداری در کره مریخ یا سایر کرات وجود دارد یا وجود ندارد؟ این مسئله به صورت صحیح و کاملی مطرح است و تردید بشر از این جهت است که هنوز دلایل کافی در دست نیست. و همچنین راجع به متناهی بودن فضا اختلاف است و علت این است که دلایل مدعیان تناهی برای منکرین کافی نیست. ولی گاهی علت شک یا انکار این است که خود مسئله به صورت صحیح و کاملی مطرح