یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٠٤ - عرف و عادت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٣٠٤

عرف و عادت

عرف و عادت گاهی آنقدر اهمیت پیدا میکند که از نظر بعضی از دانشمندان، مبنای اصلی حقوق به شمار میرود. در حقوق روم قدیم، عرف و عادت سابق مقدس و مبنای حق بوده. در مبانی حقوق (جلد اول، صفحه ٢١) میگوید:

ژولین دانشمند معروف رومی در تعریف از عرف و عادت توضیح داده که: عرف و عادت دیرینه عبارت است از حقوقی که از آداب و سجایای مردم پدید آمده و اثر قانون را دارد.

در جاهلیت کتاب و قانون مدوّنی (الهی یا غیر الهی) نبود، همان عرف و عادت اثر قانون را داشت. نباید گفت این از خواص جهل و نادانی است. رومیان متمدن قدیم هم قسمتی (نه همه) از حقوقشان بر مبنای عرف و عادت و سنت جاریه بود، بلکه در قرون جدید نیز نحله تاریخی به عرف و عادت خیلی اهمیت میدهد. رجوع شود به یادداشتهای حقوق.

عرف و عادت و آدابی که مردم برای خود قرار میدهند، با مسئله نفاق که یکی از اخص خصایص انسان است بستگی دارد.

نفاق همان حس «تستّر» است که به شکلی دیگر در بعضی حیوانات وجود دارد. سوراخها و آغلها برای حیوانات تنها جنبه مقر و مسکن ندارد، ضمناً خود را از نظر حیوانات دیگر میپوشانند. عادات و آداب معموله سبب میگردد که انسان همیشه خودش را آنطور که هست ننمایاند، قسمتی از وجود خود را بنمایاند؛ درست مانند لباسی است که آدمی به تن میکند و بدن خود را میپوشاند و فقط چهره و دستهایش نمایان است. آداب و عرفها هم به منزله لباسی است که انسان به روح خود میپوشاند و خود را پنهان میکند، با این تفاوت که بدن در حمام مثلًا دیده میشود اما روح همیشه خود را مخفی میدارد. در ادبیات جدید «اعترافات» نویسی معمول شده. نویسنده