یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٥ - عدل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٢١٥

صرف اینکه از زمان حاضر شروع بکند. اینکه خودش درباره افضلیت عدل از جود فرمود که عدل افضل است «لانه سائس عام» [١]، عدل اجتماعی منظور بود نه عدل شخصی و فردی.

بحث ماهوی درباره عدالت:

٦٠. بحث در باب عدالت بهطور کلی در سه قسمت است: یکی معنی و مفهوم عدالت و اینکه عدالت چیست، عدالت اجتماعی چیست، عدالت روحی فردی چیست و حتی عدالت بدنی و مزاجی که در همه مرکبات هست چیست؟ به اصطلاح بحث ماهوی میکنیم و مطلب ماهو را بیان میکنیم، و چون عدالت عبارت است از «اعطاء کل ذی حق حقه» در همین جا بحث حق پیش میآید که حق چیست و حقوق از کجا انتزاع میشود؟ آیا خود حق قراردادی است یا طبیعی؟ و آیا در اسلام حق صرفاً قراردادی است (نظیر حقیقت از نظر سوفسطاییان) یا طبیعی است (نظیر حقیقت در نظر فلاسفه واقع بین)؟.

علل و مقدمات عدالت:

بحث دوم درباره علل و موجبات عدل است که موقوف است به سه چیز: یکی، بودن قوانین و مقررات عادلانه و دیگری اجرا و تنفیذ آنها علی السواء، یکی شعور مردم به حقوق خود که: لایدرک الحق الّا بالجد.

انواع عدل:

بحث سوم در انواع عدل است که عدل تنها نفی امتیازات نژادی و طبقاتی نیست، در موضوع ثروت هم هست.

آثار عدل:

بحث چهارم در آثار عدل است که اگر باشد سعادت و آرامش و اتحاد و پیشرفت اجتماعی و سلامت روانی عمومی پیدا میشود و اگر بهم خورد در عوض عقدهها و جنایات اخلاقی و آشفتگیهای زیاد پیدا میشود و برشمردن آنها.

ضمناً باید دانست حق ثابت است و قابل تغییر و تبدیل نیست، مثل دَین است که اعم از اینکه مدیون بدهد یا ندهد او ثابت است. لهذا مولی فرمود: و الحق القدیم لایبطله شیء.

عدالت مرحله اجرایی حق است:

اما عدل اعطا و رساندن حق