یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٦ - شک و یقین

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٧٦

بعضیها دلیل بر رشد و قوّت فکری آنهاست.

حیوان شک نمیکند ولی جزم حیوان دون مرتبه شک است.

فرق است بین جزم دون شک و جزم فوق شک.

بعضیها متوجه این نکته شدهاند که برخی از شکها بر برخی از یقینها ترجیح دارد ولی خیال کردهاند منتهای کمال این است که بشر در همه چیز به دیده شک و تردید بنگرد و حال آنکه شک فضیلت مقدّمی دارد که مقدمه وصول به حقیقت باشد، و بسیاری از مردم جزم دون شک دارند. شک ابوالعلا [١] مثلًا فوق جزم یک آدم کودن عادی است ولی دون جزم غزالی یا صدر المتألهین است؛ یعنی بعضی جزمها عین نفهمی است و شک مقداری فهم است و جزمی دیگر فهم کامل است.

شک آنگاه کمال است که شک تنبلها نباشد؛ یعنی شک، تشنگی و عطش و اعلام احتیاج طبیعت است به غذای روحی، همان طوری که احساس تشنگی اعلام خاص طبیعت است و همان طوری که درد اعلام طبیعت است به نوعی اختلال عفونی یا عضوی. به قول مولوی: