یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦١ - یادداشت عبادت ( ماهیت عبادت )

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ١٦١

انرژی را در این معابر به جریان بیندازیم ..

رابطه عبادت و نفی پوچی زندگی:

در پاورقی صفحه ٣١٦ میگوید:

فروید و یونگ هر دو معترفند که شکستن سنن لاهوتی یکی از علل بزرگ یأس و بدبینی و پریشانی و بیماری انسان معاصر است، ولی یونگ از این رویداد بزرگ غم میخورد و فروید شادی میکند.

سخن یونگ:

یونگ مینویسد: «پا به پای انحطاط دینی اختلال روانی افزایش مییابد، در حدود ثلث بیماران من گرفتار اختلال روانی معینی نیستند بلکه از بیمعنایی و پوچی زندگانی خود رنج میبرند ... اینان از آن جهت بیمار بودند که از آنچه ادیان زنده در همه اعصار به هواداران خود عطا میکرد بهرهای نداشتند، هیچ یک از اینان براستی بهبود نیافتند مگر هنگامی که وجهه دینی خود را بازیافتند ... متأسفانه فروید این حقیقت را در نیافته است که بشر هنوز نمیتواند به تنهایی خود را در مقابل قدرتهای ظلمت- یعنی قدرتهای ناخودآگاه نگه دارد».

آیا انسان میرسد به جایی که از تسلای دینی بی نیاز باشد؟:

فروید در پاسخ او میگوید: «من با شما موافق نیستم. شما احتجاج میکنید که انسان بهطور کلی نمیتواند بدون تسلای پندار دینی بسر برد و بدون آن، آلام حیات و خشونت واقعیت را تاب آورد. البته این سخن درباره انسانی که شما این زهر شیرین- یا تلخ و شیرین- را از کودکی به او تزریق کردهاید صادق است، اما درباره انسانی که قائم به ذات خود بار آمده است چطور؟ شاید چنین انسانی که بیمار روانی نیست، نیازی به چنین مخدری نداشته باشد. راست است که در این حال آدم خود را در وضع دشواری مییابد و ناگزیر است که به ناتوانی کامل خود، به سهم ناچیزی که در گردش کائنات دارد اقرار نماید، ناگزیر از این اعتراف است که وی مرکز خلقت نیست و