یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٠ - یادداشت عبادت ( ماهیت عبادت )

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ١٦٠

عبارت است از میل به خدمت و تقدیس موجودی برتر و والاتر که مستحق این خدمت است و شخص تقدیس کننده بدون آنکه هدف و پاداشی از او بخواهد، او را تقدیس و احترام و ستایش میکند. در آن وقتی که انسان موجود پستتر از خود را عبادت میکند، تحت تأثیر همین حس است. وطن پرستی و قهرمان پرستی و بت پرستی و بالاخره همه پرستشها تحت تأثیر همین احساس واقع میشود. چیزی که هست چون راه توجه به مافوق و حقیقتی که به تعبیر امیرالمؤمنین «اهل للعبادة» است بر او بسته است متوجه مادون میشود، درست عکس آنچه روان شناسان آن را «تصعید» میگویند.

بت پرستی ضد تصعید است:

تصعید توجه یک غریزه پست و منحرف شدن او به سوی بالاست، و بت پرستی و هرچه پرستش غیر خدا توجه و انحراف یک غریزه عالی به سوی پایین است. نام این را باید مثلًا «تهبیط» گذاشت.

١٥. در کتاب فرویدیسم با اشاراتی به ادبیات و عرفان صفحه ٣١٥ مینویسد:

باید دانست که نمیتوان تنها با شکستن سنن زیان رسان اجتماعی و ابداع آموزش و پرورش شایسته تمام کامهای انسانی را ارضا کرد و از تشکیل وازدگی جلو گرفت، زیرا بسیاری از وازدگیهای ما زاده محدودیتهای طبیعی و لازمه زندگانی اجتماعی است. برای جلوگیری از مزاحمت این گونه وازدگیها که برای بشر ضرورت دارند و اساساً پرهیزناپذیرند، باید طرح دیگری ریخت. دبستان فروید برخلاف دبستان یونگ باور دارد که نمیتوان و نباید اهرم حرکت جامعه را به عقب برد، قرون وسطی را باز گردانید و با احیای معتقدات لاهوتی یعنی ناخوشیهای روانی دسته جمعی، ناخوشیهای روانی فردی را پیشگیری کرد. به نظر اینان یگانه وسیله مؤثر رفع وازدگیهای غیرقابل اجتناب این است که از سنین کودکی با فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی آشنا شویم و بیاموزیم که