یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٧ - فریضه علم

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٣٣٧

احتیاج به دانستن ندارد، زیرا بدیهی است ولی عمل به آنها احتیاج به علمها دارد. پس درست است که علم، وجوب تهیوئی دارد (لااقل در بعضی موارد) ولی این وجوب تهیوئی در برخی موارد وجوب تهیوئی برای یادگرفتن است و در برخی موارد وجوب تهیوئی برای انجام وظیفه است و اما دانستن وظیفه چندان مهم نیست یا به هر حال معلوم است. پس علت اصلی عملی نشدن فریضه علم، طرز تفسیر فقهی مسئله است. در اینجا طرز تفسیر خطابی هم هست. در طرز تفسیر منبری و خطابه، تمام توصیههای علمی به صورت توصیهها به نفع عالم تعبیر میشود.

پس مجموعاً این چند علت گفته شد:

الف. طرز تفسیر فقهی مسئله ب. طرز تفسیر منبری مسئله ج. وجود ناهمواریها در جامعه اسلامی که عملًا تعلم عمومی را غیرممکن کرد.

٩. آنچه در باب فضیلت و اهمیت علم و مذمت و زیان جهل رسیده ابا دارد از اینکه حمل بشود بر خصوص دانستن و ندانستن فرایض دینی، بلکه بسیاری از آنها باید حمل شود و یا صریح است بر اطلاع بر کون و نوامیس جهان و قدرت و تسلط بر جهان وطبیعت و کشف رموز تاریخ.

١٠. به عقیده ما درست نبوده که از اول دایره علوم دینی را محدود کنند به علم به فرایض دینی و علومی که مقدمه علم به فرایض دینی است و این یک ارزش اصطلاح را بیشتر ندارد، بلکه هر علمی که مقدمه عمل به فرایض عینی یا کفایی دینی است باید جزء علوم دینیه شمرده شود. چرا مثلًا علم نحو و صرف و معانی بیان و منطق از علوم دینیه شمرده شود و علوم اقتصاد و اجتماع و روان شناسی و غیره که ما را آماده انجام فرایض دینی میکند از علوم دینیه شمرده نشود و مصداق «و ان الملائکة لتضع اجنحتها لطالب العلم» شمرده نشود؟ آیا تعمق در اشعار عشقی و خمری جاهلیت یا دوره عباسی