یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٤ - فریضه علم

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٣٣٤

اختصاص دارد. وقتی که انسان زبان اسلام را در مورد جهل میبیند و مذمتهای جهل و جاهل را میبیند، میفهمد که زیان جهل زیانی است که استثناپذیر نیست و نمیتوان گفت که برای زن عیب ندارد که در زیانهای عجیب جهل بماند، مثل اینکه میفرماید ... (برای مذمت جهل، رجوع شود به نمره ٢٢.)

٧. اینکه ما تعبیر به فریضه کردیم، معلوم است که اقتباس است از حدیث معروف و مسلّم بین شیعه و سنی: طلب العلم فریضة علی کل مسلم.

فرض در مقابل سنت است. راغب میگوید: فرض به معنی قطع است. سورة انزلناها و فرضناها ای اوجبنا العمل بها. مثل اینکه فرض به آن چیزها گفته میشود که از قواعد و اصول اولیه دیانت است و من عنداللَّه است، و سنت به چیزهایی گفته میشود که «سَنَّها رسولُ اللَّه» است و از همین جهت است که فرض غیر جایزالترک و سنت جایزالترک است. کلمه «واجب» در اصطلاحات اولیه اسلام هست مثل کلمه فرض، کما اینکه در مقابل این دو کلمه کلمه «سنت» و شاید کلمه «ندب» نیز قدیمی باشد و اما کلمه «مستحب» اصطلاح مستحدثی است که بعد در میان فقها حادث شده و الان من نمیدانم که این کلمه از کی و به وسیله چه کسی وارد فقه شد.

راجع به کلمه فرض: نهج البلاغه ج ...، ص ...: فرض اللَّه الایمان تطهیراً من الشرک. در قرآن: سورة انزلناها و فرضناها، ایضاً: فریضة من اللَّه، ایضاً حدیث فریضة عادلة، و راجع به کلمه وجوب ظاهراً در احادیث استصحاب هست و در حدیث معروف علم و رزق: الا و ان طلب العلم اوجب علیکم من طلب المال.

٨. این خود یک مسئله اجتماعی است که چرا با آن همه توصیهها و تأکیدها که در اسلام برای فریضه علم شد، مع ذلک این فریضه متروک ماند؟ بعضی گفتهاند از آن جهت است که همه توصیههای به علم به صورت توصیه به عالم و سفارش به عالم تفسیر شد، یعنی توصیه عمومی به علم به صورت توصیه عموم به عالم