یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤٩ - اصل عدالت در اسلام

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٢٤٩

اربعه و موالید ثلثه. پس موالید ثلثه واقعاً فرزند آب و خاک و هوا و آتش و بالاخره عناصر اولیه هستند که در وجود آنها هست و حق طبیعی استفاده از آنها را دارند، همان طوری که هر فرزندی طبیعتاً حق دارد که از پستان مادر خود بخورد و این حق همان طوری که در حیواناتْ طبیعی است در انسان هم طبیعی است. اسلام حقی جعل نکرده اینجا، بلکه همان حقی را که در طبیعت هست به وسیله قانون حفظ کرده، یعنی جلو آن مادری که بخواهد این حق طبیعی را ندهد میگیرد. زمین مادر نبات و حیوان و انسان است: و لقد مکناکم فی الارض و جعلنا لکم فیها معایش قلیلًا ما تشکرون. نزول باران و تغییر فصل و پرشیر شدن پستان زمین، خود دلیل حقوق مردم روی زمین است. چه دلیلی بالاتر از خود تجهیزات تکوین و طبیعت؟! ٩. ماهیت ظلم ظلم است و ماهیت سرقت سرقت است و ماهیت کلّ بر اجتماع و گدایی کل بودن و گدایی است و ماهیت ربا ربا (کلام امیرالمؤمنین درباره ربا). چیزی که هست اگر گدا و دزد، زورمند شد با شلاق و سرنیزه میگیرد و اگر زیرک بود و خیلی زبردست بود کاری میکند به وسیله قانون که عقیده صاحب مال هم این باشد که حق با طرف است و مال مال او نیست و مال طرف است و بعد با منتهای رغبت حق خود را به عنوان اینکه حق غیر است به او وا میگذارد. امان از آن وقتی که ظلم لباس حق بپوشد و گرگ در جامه میش درآید.

١٠. عطف به آنچه در نمره ٣ گفته شد، آن شخصی که سؤال کرد از حضرت راجع به افضلیت عدل یا جود، در حقیقت از افضلیت عدل و احسان سؤال کرده است. فرقی که هست احسان اعم است از جود. جود احسان مالی است اما احسان [تنها] شامل دست فقیری را گرفتن و از خیابان عبور دادن و امثال اینها نیست، شامل احسان دمی و قدمی و قلمی هم هست و اینکه حضرت میفرماید: عدل افضل است، از نظر اجتماعی است؛ یعنی در عین اینکه احسان ایثار است و ایثار از نظر فرد بالاتر است (زیرا آدمی بدون آنکه طرف استحقاق