یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٢ - یادداشت عبادت ( ماهیت عبادت )

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ١٦٢

از تیمار و مهر و مشیتی نیکخواه برخوردار نمیباشد. (در این حال) به کودکی میماند که کاشانه گرم و نرم خود را ترک گفته است، لکن با اینهمه آیا نباید بالاخره بر طفولیت غالب آمد؟

آدم نمیتواند تا ابد کودک بماند ... آدم چون از دنیای دیگر چشم توقع برگیرد و انرژیهای آزادشده خود را در این حیات خاکی متمرکز سازد ... محتملًا به جایی خواهد رسید که زندگانی برای همه کس قابل تحمل خواهد بود و دیگر کسی از تمدن قهر و بیداد نخواهد دید.»

١٦. خلاصه اینکه اولًا: عبادت احساسی است طبیعی و فطری و عمومی.

ثانیاً: لازمه هر احساس طبیعی این است که پاسخ دادن به آن موجب لذت و ابتهاج است و علیهذا پایهای از پایههای سعادت بشر را تشکیل میدهد.

ثالثاً: هر چیزی که پاسخگوی یک احساس طبیعی باشد، فی حدذاته مطلوب است و لازم نیست اثری ماورای خود داشته باشد.

رابعاً: حکما به دلایلی اثبات کردهاند که لذات معنوی، اعم از وهمی و عقلی، از لذات حسی نیرومندترند به شرط آنکه انسان آن لذت معنوی را به اصطلاح «ذوق» کرده باشد، چنانکه بوعلی در نمط هشتم اشارات در آن بحث کرده است.

خامساً: وقایع و مشهودات اهل عبادت خود دلیل و گواه صادقی است بر این مدعا.

سادساً: چقدر کسانی که مبدأ و مقصد حرکات بشر را از لحاظ طبیعی از حدود شکم و زیر شکم بالاتر نمیدانند، مقام بشریت را پست و به انسانیت توهین ناروا روا داشتهاند و چقدر مقام انسان را نشناختهاند! سابعاً: فرض کنیم کسی به این سطح عالی از عبادت که از آن لذت ببرد نرسیده است و حتی آن را درک هم نمیکند، از استغراق و