راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٥٩ - باب هفتم در مسائل متفرّقهاى كه بسيار مورد نيازند

يا آن كه صورت باطنى يعنى كمال عقل و خوش خلقى است و ناگزير حسن اخلاق، خوشرفتارى را به دنبال دارد و كمال عقل، علم و آگاهى زياد را در پى دارد و همه اينها از نظر طبع سالم و عقل استوار پسنديده است و هر كار پسنديده‌اى لذت‌بخش و دوست داشتنى است، بلكه در ارتباط دلها امرى پيچيده‌تر از آن است، زيرا بين دو كس محبت استوارى وجود دارد بدون آن كه ملاحت صورت و شكل زيبا و خلق خوش در كار باشد، بلكه براى مناسبت باطنى است كه باعث الفت و سازش شده است زيرا طبعا هر چيزى به شبيه خود جذب مى‌شود و شباهتهاى باطنى پوشيده است و اسباب دقيقى دارد كه اطلاع از آنها در توان بشر نيست و رسول خدا (ص) در بيان همين مطلب فرموده است:

«ارواح، چون سپاهيان منظّمى هستند، هر كدام از آنها كه با هم آشنايند، همدمند و هر كدام كه با هم ناآشنايند اختلاف دارند.»«٥٢»

بنابراين ناآشنايى نتيجه تباين و همدمى نتيجه تناسبى است كه پيامبر (ص) از آن به آشنايى تعبير كرده است.

در بعضى از عبارات آمده است: «ديدار مى‌كند پس در فضا او را ناخجسته مى‌يابد.»«٥٣» بعضى از دانشمندان از اين مطلب به كنايه چنين گفته‌اند: خداى تعالى ارواح را آفريد و بعضى را به نوعى شكافت و آن را در اطراف عرش طواف داد، پس هر دو روحى كه از دو شقّه‌اند و آنجا با هم آشنا شدند و ملاقات كردند، در دنيا به هم پيوستند.

پيامبر (ص) فرمود: «ارواح مؤمنان به مسافت يك روز راه يكديگر را ملاقات مى‌كنند در حالى كه هرگز يكديگر را نديده‌اند.»«٥٤»