راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٤٣ - فضيلت حلال و مذمت حرام

تحقيق و بررسى، انحصار به اين چهار درجه را تأييد نمى‌كند، زيرا هر درجه‌اى از اين درجات نيز اختلاف زيادى مى‌تواند داشته باشد. چه بسا نوعى از شكر كم‌حرارت‌تر از نوع ديگر باشد و همين طور در چيزهاى ديگر. همچنين مى‌گوييم: پرهيز از حرام، چهار درجه دارد:

اوّل، پرهيز عدالت پيشگان. اين حرامى است كه ارتكاب آن باعث فسق شده و عدالت بدان وسيله از بين مى‌رود و نشانه معصيت و آمادگى براى ورود به آتش دوزخ است و اين درجه پرهيز از هر چيزى است كه فتاوى فقها آن را حرام مى‌داند.

دوّم، پرهيز صالحان و شايستگان كه عبارت از خوددارى از هر چيزى است كه احتمال تحريم در آن راه دارد، ولى صاحب فتوا بر اساس ظاهر اجازه ارتكاب آن را مى‌دهد، و چون به طور اجمال از موارد شبهه است از اين رو اجتناب از آن پرهيز صالحان نام گرفته و اين در درجه دوّم است.

سوّم، آنچه فتوا آن را حرام نمى‌داند و هيچ شبهه‌اى در حلال بودن آن نيست و ليكن بيم آن مى‌رود كه انجام آن به حرام بينجامد، و آن ترك عمل بى‌اشكالى است به خاطر ترس از ارتكاب عملى كه داراى اشكال است، و اين پرهيز متّقين و تقوا پيشگان است.

چهارم، آن چيزى كه هيچ اشكالى ندارد و بيم آن هم نمى‌رود كه منجر به عملى شود كه اشكالى داشته باشد، ليكن براى غير خدا و بدون داشتن نيّت قدرت بر عبادت خدا، به آن دست مى‌يازد و يا آن كه باعث مى‌شود تا براى دستيابى به وسايل مقدماتى آن مرتكب كراهت و يا معصيتى شوند، از اين رو خود دارى از آن، پرهيز صدّيقين است.

اين بود درجات حلال به نحو اجمال تا در آينده آن را با مثالها و شواهد به تفصيل بيان كنيم.

امّا حرامى كه ما آن را در درجه اول بيان كرديم، حرامى است كه هر كس از آن پرهيز كند عادل مى‌گردد و اثر فسق از او ساقط مى‌شود و اين حرام نيز درجات پليدى‌