راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٩٥ - اركان عقد بيع

جنس است و گويى اين دو از حكم كليّه كالاهايى كه داراى جنس متفاوت هستند، خارجند. اگر مقدار يكى از دو عوض همجنس نامعلوم باشد معامله ربا خواهد بود همچنين اگر يكى از آنها تر و ديگرى خشك باشد چه يكى بيشتر از ديگرى و يا هر دو برابر باشند. اما در مورد زيادت يكى از ديگرى هيچ اختلاف نظرى نيست هر چند كه زيادت مربوط به آن طرفى باشد كه تر است به دليل نامعيّن بودن مقدارش رباست و اما در صورت برابر بودن دو طرف، به دليل اخبار صحيحه‌اى كه درباره ممنوعيّت معامله خرماى تازه با خرماى خشك رسيده است«١٧» به اين جهت كه اگر خرماى تازه بخشكد وزنش كم مى‌شود و بعضى از علماى شيعه اين احاديث را مخصوص موردى دانسته‌اند كه اخبار در آن مورد صادر شده است و در غير خرماى تازه و خشك، تساوى را در مثل انگور و كشمش و گندم تر را به خشك و نظير اينها، جايز شمرده‌اند كه اين نظريه قابل توجه نيست، زيرا علت حكم بصراحت بيان شده است. بنابراين حكم كليّت دارد و به موارد ديگر سرايت پيدا مى‌كند و پيروى از آنچه به صورت عادت معمول شده از قبيل گرههاى كاه و كاه ريزه‌هاى موجود در گندم اشكالى ندارد.

در مورد اين كه آيا گوشت حيوانى را با خود حيوان از همان جنس جايز است معامله كنند يا نه، دو قول وجود دارد كه مشهورترين آنها عدم جواز است و هر گاه دو شئ ربوى در جنس تفاوت داشته باشند زيادى يكى بر ديگرى در معامله نقدى مانعى ندارد.

اما نسيه دادن دو جنس با زيادت بر يكديگر مورد اختلاف است و اخبار صحيحى بر منع چنين معامله‌اى دلالت دارد و چه بسا اين اخبار را به كراهت حمل كرده‌اند ولى احوط اجتناب از چنين معامله‌اى است.

بين پدر با فرزندان و شوهر با همسرش و مسلمان با كافر حربى ربا نيست.

گاهى مى‌توان از ربا نجات يافت به اين ترتيب كه از خريدار و فروشنده، يكى كالاى خودش را به ديگرى در برابر جنس ديگرى بفروشد سپس جنس ديگر را با پول‌