دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٩٢ - تحصيل سمت قبله آفاق از طريق اخراج عمود بر خط نصف النهار

كنند پس اگر عرض بلد جنوبى بود , يا عديم العرض , يا عرض شمالى او كمتر از عرض مكه باشد عمودى بر منتهاى شمالى خط نصف النهار اخراج كنند . و اگر عرض بلد شمالى بود و بيشتر از عرض مكه باشد بر منتهاى جنوبى او . و بر جهت شرق بايد اگر طول مكه اكثر باشد از طول بلد , و بر جهت غرب اگر اقل باشد . پس آن عمود را به طريق خط نصف النهار به همان أجزاى صغار متساويه ابتدا از موقع او تقسيم كنند , و از همان موضع بقدر مجموع العرضين اگر بلد جنوبى العرض بود , و يا بقدر عرض مكه اگر بلد عديم العرض بود , يا بقدر ما بين العرضين اگر شمالى العرض بود از اجزاى نصف النهار بشمارند آنجا كه منتهى شود نشان كنند , وهم از آن موضع بقدر مابين الطولين از أجزاى عمود بشمرند آنجا كه منتهى شود نشان كنند و مابين هر دو نشان به خطى مستقيم كه هر آينه وتر قائمه باشد وصل كنند خط سمت قبله بود . چون از تقاطع اين خط و نصف النهار بر استقامت اين خط بايستند مواجه مكه باشند . و چون همين تقاطع را مركز ساخته دائره رسم كنند قوسى كه محصور باشد بينهما قوس انحراف مكه بود , و فضل مقدار ربع دائره بر او قوس سمت قبله . و هر عمل از اعمال سمت قبله كه در دائره هنديه تقريبا و تحقيقا جارى است در اين طريق نيز جارى باشد , و هرچه متعذر است اينجا نيز متعذر بود چه مال هر دو طريق في الحقيقه يكى است . و چهار شكل طريق اول را به اين طريق بجهت تمثيل نقل كرديم تا ناظر را مؤيد باشد و بالله التوفيق و عليه التكلان . شكل اين است :

( شكل شماره ٩٣ )