دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٧٠٢ - تحصيل قوس ارتفاع از ربع مدرج

مطالب رياضى رجوع بفرمائيد .

چنان كه در صدر اين درس گفته ايم نظر عمده ما در اين درس تحصيل قوس ارتفاع از ربع مدرج است اين درس را در بيان آن خاتمه مى دهيم : شكل ٩٨ را در همين درس در پيش روى خود قرار دهيد , - اب - ربع دائره است بر مركز - ح - پس - ا ح - بر - ب ح - قائم است , و هر يك نصف قطر دائره است , و زاويه - ح - قائمه است . اين ربع را با دقت تمام به نود جزء متساوى پنج درجه بايد قسمت كرد , و ارقام درجات را چنانكه مرقوم داشته ايم بر آن نگاشت . و مركز آن را كه - ح - است سوراخى باريك بايد كرد و شاقولى كه داراى نخ و وزنه اى در خور ربع و سازگار با آن باشد و - ح د - نمودار آنست بر آن آويخت . و دو لبنه بر بالاى ربع بدان هيأتى كه در ترسيم آلت موسوم به ذات الشعبتين در درس شصت و دو قلمى گرديد بايد بكار گذاشت كه بخوبى قائم بر صفيحه باشند , و درست در برابر يكديگر قرار گيرند , و فاصله ميان آن دو به اندازه اى شايسته باشد كه در شب ماه و ستاره را و در روز آفتاب زير ابر را از دو سوراخ لبنتين مقابل يكديگر توان ديد . و اگر در روز هوا صافى باشد سايه بدنه لبنه سمت مركز درست بر بدنه و عرض و امتداد لبنه ديگر قرار گيرد . صفيحه ربع در بزرگى و خردى براى رسم درجات داراى اندازه اى بايسته باشد , و در سبكى و سنگينى داراى وزنى شايسته نه مانند صفحه كاغذى كه نسيمى آن را به بازى گيرد , و نه مانند تخته چدنى كه نگهدارى آن دشوار باشد .

حالا چون بخواهى قوس ارتفاع را بدست آورى صفحه ربع مدرج را بر روى خورشيد يا ماه و ستاره مى گيرى به نحوى كه لبنتين بر بالاى ربع قرار گيرند , و شاقول را آزاد رها مى كنى , و ربع را چنان قرار مى دهى كه شعاع شمس يا شعاع بصر از دو سوراخ لبنتين بگذرد , در آنگاه نخ شاقول بر هر جزئى , از اجزاء ربع افتاده است از ابتداى جانب يسار ربع تا بدانجا كه خيط شاقول آويخته است قوس ارتفاع بود .