دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٤٧ - تحصيل خط زوال از دائره هنديه

منظور نهند , هرگاه حباب درون آن در وسط لوله آن به نحو استواء و استقامت قرار گرفته است دليل است كه آن سطح موزون است و گرنه نشيب و فراز دارد . و لوله نيز از شيشه و يا طلق و مانند آنها است كه حركت و وضع و حالت حباب را به ناظر آن ارائه مى دهد .

آلت ديگر گونيا است . و آن مثلثى متساوى الساقين از چوب يا فلز است كه وزن دو ساق آن علاوه بر تساوى باهم برابر باشند و گرنه مقصود بحصول نرسد . و بر منتصف قاعده آن نشانى كنند , و از رأس مثلث شاقولى در آويزند , و آن خيطى بود كه بر يك طرف آن جسمى ثقيل آويخته باشند . و بعضى زاويه رأس آن را براى امتحان زواياى عمارت و غير آن قائمه سازند . و يك صورت آن اين است ( ش ٧٨ ) كه ساده ترين صورتهاى ديگر آنست . پس مسطره اى متوازى السطحين و

( شكل شماره ٧٨ ) مصحح الوجه آراسته را بر سطح معمول نهند , و وسط آنرا ثابت داشته اطراف آنرا دور دهند , به نوعى كه همه جاى آن مماس سطح ارض باشد , و روشنى ميان سطح زمين و مسطره ظاهر نشود , پس قاعده گونيا يا طراز را بر آن مسطره نهاده دوباره مسطره را دور دهند , و در هر موضع كه شاقول از نشانه منتصف قاعده , و يا حباب از وسط لوله طراز متمايل و منحرف شود آن جانب را بلندتر و يا خلاف وى را پست تر سازند , و همچنين اين عمل را در همه جاى آنسطح معمول بجاى آرند تا هنگامى كه شاقول بر نشانه ياد شده , و يا حباب در وسط لوله آن راست بايستد و ديگر منحرف نگردد , پس آن سطح موزون و موازى سطح افق خواهد بود .

غرض اين است كه بايد پاره اى از روى زمين خواه بدستور بالا و خواه بروش