دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٨٢٦ - قطب مغناطيسى و قطب جغرافيائى زمين , و قطبنما و قبله نما

اما فذلكه بحث :

١ - قطب نما را به تازى بوصله و حك گويند , و به فرانسوى بوسلBoussole ) ) گويند .

٢ - قطب نما در حقيقت نماينده جهت قطب مغناطيسى زمين است , نه جهت قطب جغرافيائى آن .

٣ - زمين را قطب شمال و جنوب جغرافيائى است كه دائره نصف النهار هر نقطه بر و بحر , و خط نصف النهار در سطح آن كه خط زوال و خط شمال و جنوب است , از آن دو قطب جغرافيائى مى گذرند , و اين دو قطب ثابت اند .

٤ - زمين را قطب شمال و جنوب مغناطيسى نيز هست كه بر جاى خود ثابت نيستند بلكه آنها را ميدان حركت مغناطيسى است .

٥ - بر اثر ميدان چرخش و نوسان قطب مغناطيسى , عقربه قطب نما گاهى با خط شمال و جنوب كه خط نصف النهار است مطابق است كه هر دو يك خط در سطح دائره نصف النهارند , و گاهى با آن تقاطع مى كند و زاويه انحراف قطب مغناطيسى از قطب جغرافيائى روى مى آورد .

٦ - زاويه انحراف مغناطيسى هر نقطه بر روى زمين بر اثر چرخش و نوسان قطب مغناطيسى , به مرور ايام تغيير و تبديل مى يابد .

٧ - علاوه بر ميل مغناطيسى زمين , عوامل ديگر نيز از قبيل انواع فلزات و همچنين معادن زيرزمينى در انحراف قطب مغناطيسى تأثير بسزا دارند .

٨ - قطب شمال مغناطيسى متجاوز از يكهزار ميل در جنوب قطب شمال جغرافيائى از آن فاصله دارد , و محل فعلى آن تقريبا " در ٧٣ درجه عرض شمالى , و صد درجه طول غربى گرينويچ , در جزيره پرينس آوويلز ( كانادا ) به تخمين واقع شده است كه در نتيجه در نقاط مختلف زمين انحرافاتى به مقدار صفر تا ١٨٠ درجه شرقى يا غربى بين دو جهت جغرافيائى و مغناطيسى موجود است .

٩ - پيشينيان از قطب مغناطيسى زمين و زاويه انحراف مغناطيسى عقربه قطب نما