دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٧٣ - قبله مدينه

باقى رسول الله ( ص ) است]( در بيان آن گوئيم : معجزات سفراى الهى قولى و فعلى است . معجزات فعلى تصرف در ماده كائنات و تسخير آنها به قوت ولايت تكوينى باذن الله تعالى است , و معجزات قولى علوم و معارف و حقائقى اند كه از حظائر قدس ملكوت بر آنان نازل شده اند .

سر سلسله معجزات قولى پيغمبر خاتم قرآن مجيد است كه معجزه باقى آن حضرت است .

اغلب معجزات فعلى موقت و محدود به زمان و مكان و زود گذرند , بعد از وقوع فقط عنوان تاريخى و سمت خبرى دارند , و غالبا عوام را بكار آيند كه با محسوسات آشنايند و با آنها الفت گرفته اند و خو كرده اند , اين فرقه بايد با حواس ادراك كنند تا باورشان آيد , به خلاف معجزات قولى كه در همه اعصار و قرون معجزه اند و خواص را كه قوه عاقله و متفكره پيكر مدينه فاضله انسانى اند بكار آيند , اين طايفه معجزات قولى را يعنى علوم و معارف و حقائق را كه مائده ها ى آسمانى و مأدبه هاى روحانى اند طلب كنند كه نكته سنج و زبان فهم و گوهر شناسند و مى دانند كالاى علم كجائى است و چگونه كالائى است بقول خواجه طوسى در فصل چهارم نمط نهم شرح اشارات شيخ رئيس( : الخواص للقولية اطوع , و العوام للفعلية اطوع) و يا بقول ملاى رومى در دفتر چهارم مثنوى :

پند فعلى خلق را جذاب تر *** كو رسد در جان هر با گوش و كر

در ميان معجزات فعلى پيغمبر خاتم قبله مدينه معجزه باقى است , و بناى ديوار مسجد مدينه الگوى رهنمون استنباط و اختراع مسائل رياضى ظل كه از آن تعبير به مماس و تانژانت مى كنند شده است چنان كه در درسهاى آينده روشن مى شود .