دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٧٤٣ - رساله( كل فى فلك يسبحون) در بيان فلك

مزيدا " اين كه مستفاد از( يسبحون) چنانست كه طائفه اى از پيشينيان گفته اند كه سير هر كوكبى در فلكش كه همان مدار او است مانند سياحت ماهى در آبست . و اين قول را شيخ رئيس در آغاز فصل ششم مقاله نخستين از فن دوم طبيعيات شفاء در آسمان و جهان نقل كرده است ( شفاء - ج ١ رحلى چاپ سنگى ص ١٧٤ ) . بلكه در تفاسير عصرى مثل تفسير مراغى آمده است كه :

( و خلق الأرض و الشمس و القمر تجرى في أفلاكها كما يجرى السمك في الماء . و هذا هو الرأى الحديث , و أن هذه كلها تجرى في عالم الأثير المالى لهذا الفضاء , فالشمس تجرى , و الأرض تجرى , و القمر يجرى , و بينها هذه المخلوقات الحية ) . . .

( تفسير مراغى - ج ٦ - ط بيروت - ص ٢٨ جزء ١٧ )

مراغى در عبارت مذكور حسن تعبيرى بكار برده است كه مدار هر يك از كره زمين و آفتاب و ماه را به فلك تعبير كرده است .

خواجه نصيرالدين طوسى در تجريد الاعتقاد , فلك را بر كره عناصر اطلاق كرده است بدين عبارت( : و أما النار البسيطة التى هى الفلك الأثير فأنها . . . ) ( ص ١٦٠ بتصحيح و تحشيه راقم ) , اثير كره نار است كه خود عنصر كره را فلك خوانده است .

و نيز خواجه در( زبدة الهيئة) , و در( تذكره) فلك را بر مجموع عالم جسمانى كه به نسبت ما به منزلت يك كره است اطلاق كرده است . در زبده گويد :

( فلك به دائره نصف النهار به دو نيمه شود : يك نيمه شرقى و آن را نصف صاعد خوانند , و يك نيمه غربى و آن را نصف هابط خوانند . و جمله مدارات يومى دو نيمه شود به اين دائره) . ( ص ١٢ ط ١ چاپ سنگى )

و در تذكره گويد :

( دائرة نصف النهار هى الفاصلة بين النصف الشرقى و الغربى من الفلك . . . ) .

آن كه خواجه در زبده فرمود( : و جمله مدارات يومى دو نيمه شود به اين دائره ) , اين مدارات يومى دوائر صغار موازى با دائره عظيمه معدل النهارند , و اين