دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٨٠٨ - قطب مغناطيسى و قطب جغرافيائى زمين , و قطبنما و قبله نما

كه( : مردم از جذب آهن ربا آهن را تعجب مى كنند , و از جذب و تصرف تسخير نفس مر بدنشان را تعجب نمى كنند) به درس بيست و هفتم( دروس معرفت نفس) رجوع بفرمائيد .

٨ - و آن كه گفته است( : و در اطلس بلاك در سنه ١٢٦٧ هباسمه شده) . . . بلاك نام دانشمندى انگليسى است در جام جم گويد([ : اطلس بلاك در شهر ادن برگ ( اسكاتلند انگليس ) در سنه يكهزار و هشتصد و پنجاه و يك مسيحى مطابق يكهزار و دويست و شصت و هفت هجرى چاپ شده است . ( ص ٤٣ جام جم ط ١ ) . عبارات كتاب هيأت يا وقت و قبله محمد شوشترى كه در درس قبل نقل كرده ايم ناظر به عبارات جام جم است .

لغت( باسمه) بمعنى چاپ شدن است , چنان كه در جام جم گفته است( : چاپ شده است) . مرحوم سيد محمد على داعى الاسلام در فرهنگ نظام گويد :

( باسمه : نقش كردن و چاپ كردن روى پارچه و كاغذ . مثال : روى چلوارى باسمه مى كنند قلمكار مى شود . مثال ديگر : در مطبعه حروفى اصفهان كه در زمان فتحعليشاه قائم شده كتب بسيارى را باسمه كردند . در ابتداى اختراع مطبعه در ايران چاپ كردن را باسمه كردن مى گفتند , ليكن اكنون طبع كردن و چاپ كردن گويند . باسمه تركى است , و طبع عربى , و چاپ چينى . باسمه چى : چاپ چى , قلمكار و غيره , و طبع كننده كتاب) .

در جام جم بعد از نقل مقادير درجات انحراف مغناطيسى بلاد جدول مذكور در درس قبل از اطلس بلاك گويد :

( اين انحراف و ميل نيز به مرور ايام در همه جا تغيير و تبديل مى يابد , چنانچه اين زمان در طهران چهار درجه به جانب مغرب انحراف دارد , احتمال مى رود كه بعد از پنجاه سال انحراف او شش درجه به جانب مغرب بشود , يا اين كه از چهار درجه نيز كمتر باشد , و وقتى نيز هيچ انحراف نداشته باشد , و هنوز دليل اين اختلاف معلوم نشده است) . ( ص ٤٤ ) .