دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٨٠ - ظل ( تانژانت )

( شكل شماره ٨٣ )

وجه ديگر در تسميه - ا ح - به قطر ظل اين كه چون دائره اى بر مثلث حادث از مقياس و ظل و قطر ظل كه وتر زاويه قائمه است رسم كنيم اين وتر قطر آن دائره مى شود چنانكه در شكل پنجم از مقاله چهارم اصول اقليدس مبرهن است كه : نريد أن نعمل على مثلث دائرة , الخ .

وجه ديگر در تسميه آن به قطر ظل اين كه آن خط - أعنى خط - ا ح - به طرف ظل مى گذرد , و طرف چيزى را به حسب لغت قطر آن چيز گويند , و بر همه تقدير نسبت آن به ظل بر سبيل تجوز است .

تبصره :

چون در كتب عمل , ظل به طور مطلق ايراد شود - يعنى نگويند كه اول يا دوم , يا مستوى و معكوس - مراد ظل اول باشد زيرا كه مبناى أعمال اهل عمل بر شكل ظلى است و ظل كه در آن شكل مستعمل است ظل اول است , و ظل دوم در معرفت اوقات مستعمل است . شكل ظلى و شكل مغنى را در مثلثات كروى اهميت بسزا است , چنانكه رساله ظل ما را در همه اين مسائل , و به تدريج گفته آيد .