دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٨١٢ - قطب مغناطيسى و قطب جغرافيائى زمين , و قطبنما و قبله نما

قطب نما را به انگليس كمپاسCompasse ) ) , و به فرانسه بوسBoussole ) ) , و به عربى بوصله مى گويند . مشابهت اسمى ميان نام آن به فرانسه و عربى نويسندگان دائرة المعارف بريتانيكارا بر آن داشته كه قطب نما را از مخترعات اروپائيان بيانگارند , چه بوسل لغتى است ايتاليائى به معنى جعبه كوچك .

در ديكسيونر جغرافيائى دزبرى ذيل كلمه بوسل به نقل از ترجمه تاريخ ابوالفداء مى نويسد كه قطب نما در پايان قرن دوازدهم مسيحى در مشرق زمين مورد استفاده بوده است , و نظريات راجع به اين كه اروپائيان آن را اختراع كرده اند مردود مى داند .

در اهميت اين ابزار مى نگارد : ابزارى است كه تمام اكتشافات جغرافيائى به وسيله آن شده است . و قبل از آن دريانوردان از وسائل خيلى ابتدائى استفاده مى كرده اند , بطورى كه دريانوردى اروپائى در كتاب تاريخ علوم عمومىscieNces ) Histoire JeN er ale des ) نوشته است : با سه كلاغ در حوالى سواحل شمالى اروپا انجام مى يافته , به اين ترتيب كه آنها را پرواز داده و از امتداد مسير آنها رو به خشكى كشتى را رهبرى مى نموده اند .

مخترع واقعى قطب نما چينى ها بوده اند , و نام مخترع آن( وانگ چين تو) ( Wang Tehen to ) است و آن عبارت بود از قاشق مغناطيسى كه روى صفحه ئى از برنج صيقلى قرار داشت]( .

در مجلد دوم دائرة المعارف محمد فريد وجدى در( البوصلة) آمده است :

( يقال : ان الصينيين هم الذين اخترعوا البوصلة , و يقال : ان مخترعها هم العرب) . ( ط ١ مصر - ص ٤٠٨ )

و در مجلد اول آن در ماده( الابرة) آمده است :

([ الابرة في علم الطبيعة هى الابرة المغناطيسية . و هى على شكل معين كثير الاستطالة , مركبة على محور من وسطها و متحركة على سطح افقى . و هى متى تركت و نفسها مالت من الشمال الى الجنوب فاذا حولت من هذا الموضع عادت اليه بعد عدة ذبذبات و هى خاصية ثمينة جدا في هدايتنا دائما إلى النقطة الشمالية مهما كان