دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٨١٠ - قطب مغناطيسى و قطب جغرافيائى زمين , و قطبنما و قبله نما

( ٢٨٢

١٠ - قطب نماى بحرى يا ملاحى را اكثر اوقات ملاحان و ناخدايان در دريا استعمال مى كنند , و طرق بحر را شرقا " و غربا " و شمالا " و جنوبا " از او تشخيص مى دهند . كريستف كلمب با كمك يك قطب نما كه از يك عقربه مغناطيسى شناور بر روى آب تشكيل شده بود , سفر دريائى خود را آغاز كرد . ناخدا را به تازى صلاح و فلاح و ربان گويند . در حديث شانزدهم باب هفتاد و يكم كتاب حجت كافى به اسنادش روايت كرده است :

( عن فيض بن المختار , قال : انى لعند أبى عبدالله - عليه السلام - اذ أقبل ابوالحسن موسى - عليه السلام - و هو غلام , فالتزمته و قبلته , فقال ابو عبدالله عليه السلام : انتم السفينة و هذا ملاحها . . . ) . ( اصول كافى معرب ج ١ - ص ٢٤٨ )

در جام جم گويد :

([ اختراع قطب نماى ملاحى را اكثرى نسبت به( فلوپو) مى دهند كه از اهل( المافى) است كه تخمينا در سنه هزار و سيصد و دو مسيحى , مطابق هفتصد و دو هجرى اختراع كرده است . ( آلمافى جائى است در ايطاليا ) . و ديگران او را به اهل چين نسبت مى دهند كه در چين اختراع شده است .

و از قرارى كه جيلبرت حكيم در كتاب خود كه در بيان مكنت ( يعنى مغناطيس ) نوشته است چنان معلوم مى شود كه اختراع اين صفت و اين علم در چين شده است , و از چين به اروپا( مركوپولو) نام سياحى كه از اهل ونيس است در سنه هزار و دويست و شصت مسيحى , مطابق ششصد و پنجاه و نه هجرى آورده است و غالبا " تركيب و شكل اين آلت را به يك شكل و صورت مى سازند , و در بزرگى و كوچكى تفاوت دارد . و او شامل است از يك جعبه و قوطى برنجى يا چوبى كه در ته او كاغذ مجدولى مى چسبانند كه در آن كاغذ سى و دو نقطه قطب نما كشيده شده است . و در مركز اين قوطى و كاغذ عمودى نصب مى كنند كه سوزن و عقربه مكنتيك - يعنى مغناطيس - بدان عمود قرار گرفته است كه اشاره مى كند به جانب شمال با انحراف قليلى كه آن انحراف از قطب در امكنه مختلفه زياد و كم مى شود . و همچنين در يك مكان نيز در اوقات مختلفه اختلاف مى يابد , چنانچه