دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٨١٩ - قطب مغناطيسى و قطب جغرافيائى زمين , و قطبنما و قبله نما

مقدار طول و عرض جغرافيائى آن دو - در كتب مربوطه مختلف است و بر يك مقدار ثابت ضبط نشده است , ظاهرا " اين اختلاف بايد به علت نوسان ميدان قطب مغناطيسى زمين بوده باشد كه گفته آمد . غرض ما در اين تنبيه توجه بيشتر به اين چند مطلب ياد شده در پيرامون قطب مغناطيسى بوده است كه به رشته نوشته در آمده است .

در ماده( قطب نما) از لغت نامه آمده است كه :

اساس علمى استفاده از قطب نما : ميدان مغناطيسى زمين ميدانى است كه اطراف كره زمين بدون وجود هرگونه آهن ربا يا جريان الكتريك وجود دارد .

ميدان مغناطيسى زمين را ميتوان به ميدان يك آهن ربا تشبيه كرد كه قطب شمال در نزديكى قطب جنوب جغرافيائى , و قطب جنوب آن در نزديكى قطب شمال جغرافيائى قرار دارد .

مختصات جغرافيائى اين دو قطب عبارتند از : عرض شمالى ٧٠ , طول غربى ٤٠ ٩٦ , عرض جنوبى ٢٠ ٧٣ , طول شرقى ١٤٠ .

اين دو نقطه در شمال و جنوب مغناطيسى امتداد ميدان مغناطيسى را در هر نقطه به وسيله دو زاويه كه به ميل و انحراف موسوم اند تعيين مى كند , انحراف زاويه ايست ك ه تصوير افقى ميدان با نصف النهار جغرافيائى تشكيل مى دهد . انحراف ممكن است شرقى يا غربى باشد . ميل زاويه ايست كه ميدان مغناطيسى با سطح افقى تشكيل مى دهد . انحراف ممكن است شرقى يا غربى باشد . ميل زاويه ايست كه ميدان مغناطيسى با سطح افقى تشكيل مى دهند . چنانچه ميدان به سمت زير سطح افقى متوجه باشد ميل را مثبت , و چنانچه به سمت بالاى آن متوجه باشد ميل را منفى گويند .

ميل و انحراف يك نقطه از سطح زمين در تمام مواقع يكسان نيست و تغيير مى كند , بعضى از اين تغييرات منظم و دائمى هستند و پاره اى اتفاقى .

چون ميل و انحراف نقاط مختلف زمين را تعيين كرده نقاطى را كه داراى ميل با انحرافى مشتركند بهم وصل كنيم دو رشته منحنى به نام منحنى هاى ايزوكلين ( IsocliNes ) به معنى منحنى با ميل مساوى يا هم ميل , وايزگنIsogNes ) ) به معنى منحنى با انحراف مساوى يا باهم انحراف بدست مى آيد .