دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٧٥١ - رساله( كل فى فلك يسبحون) در بيان فلك

كنيم . اين يك مطلب هيوى است دخلى به مسأله طبيعى آن ندارد كه آيا واقعا " زمين ساكن است يا متحرك .

آرى از نظر بحث هيوى سؤالى پيش مى آيد كه دانشمندان هيوى از شعب رياضى( أبعاد أجرام) نسبت حجم بسيارى از اجرام كواكب را با يكديگر بدست آورده اند و آفتاب را چندين برابر زمين يافته اند كه ١٠٨ برابر زمين قطر دارد , و يك ميليون و ٢٠٨ برابر آن حجم , اين كره بدين بزرگى در پيش شعراى يمانى , آن ذره كه در حساب نايد شمس است . قدماء نيز ستاره شعراى يمانى را به بزرگى مى شنا ختند . مردمى آن را مى پرستيدند كه خداى سبحان در سوره نجم در رد آنان فرموده است : ( و انه هو رب الشعرى) يعنى چگونه شعراى يمانى را كه خود مربوب ديگرى است مى پرستيد , و از رب او كه خداى سبحان است غافليد ؟ ! به تفصيلى كه در نكته ٢٥٢ هزار و يك نكته آورده ايم .

غرض اين كه توهم گشتن شمس و شعراى يمانى مثلا " به گرد كره زمين چنانست كه كسى تخيل كند به مثل كوهى مجذوب دانه خردلى است و به گرد او مى گردد , و عكس آن را غلط داند . چگونه دانشمند هيوى بدان تفوه مى كند ؟ !

در بيوگرافى بيرونى آورده اند كه وى رساله اى نوشته است در اين كه آيا خورشيد به دور زمين حركت مى كند , يا زمين بدور خورشيد ؟ بايد ديد كه جناب ابوريحان بيرونى در آن رساله چه كرده است ؟

فلك ششم :

اما بحث از افلاك مجسمه از نظر طبيعات فلسفه , بايد گفت كه آنان حركات مختلفى از قديم در كواكب مشاهده كردند و براى اين حركات مبادى طلب كردند , و افلاك مجسم يعنى آسمانهاى جسمانى براى اين حركات قائل شدند . و چون عدد افلاك و ترتيب و نظم و نضد آنها در( هيأت مجسمه) به نحو اكمل و اتم كه فوق آن متصور نيست تصوير شده است , همان را پذيرفتند . يعنى آن افلاك مجسمه در علم هيأت كه فقط براى سهولت تعليم و تعلم و جهت بيان