دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٢٤ - تحصيل خط سمت قبله از دائره هنديه

مشرق اعتدال و مغرب اعتدال اخذ كنيم , قوس سمت قبله قوسى از افق بين نقطه سمت و بين يكى از دو نقطه مشرق اعتدال و مغرب اعتدال از جانب اقرب خواهد بود .

د - خط سمت قبله : خط واصل بين نقطه سمت قبله و مركز افق را كه فصل مشترك بين سطح افق حسى و سطح دائره سمت قبله است , خط سمت قبله مى شناسند .

هـ - ارتفاع سمت قبله : هنگامى كه شمس به سطح دائره سمت قبله رسيده است قوس ارتفاع آن ارتفاع سمت قبله است .

حالا گوييم هرگاه اساس محراب را مانند محرابهاى مساجد قوسى فرض كنيم , لا محاله پاره اى از خط سمت قبله , سهم آن قوس مفروض خواهد بود . و مصلى چون بر آن خط سمت قرار گيرد در حقيقت و واقع بر محيط دائره اى ارضيه قرار گرفته است كه اين دائره ارضيه , مار بين قدمين او و موضع سجود او و وسط بيت الله أعنى خانه كعبه است فلا تغفل .

و چون على التحقيق قبله هركس مقدار فضاى مساوى كعبه و محاذى آن در جهت كعبه , از عنان سماء تا تخوم ارض است نه نفس بناء , لذا مصلى چون بر خط سمت قبله قرار گيرد مواجه قبله خواهد بود . لذا مهره فن فرموده اند : سمت قبله نقطه اى است در محيط دائره افق كه چون انسان مواجه آن شود مواجه قبله خواهد بود .

تبصره :

هرگاه موضع شخص و مكه متقاطر باشند يعنى موضع شخص طرف قطرى از اقطار ارض قرار گيرد كه مكه مكرمه در طرف ديگر آن قطر است , در آن موضع هيچيك از دائره سمت قبله و نقطه سمت و ديگر امور ياد شده صورت نمى پذيرد و سهل ترين موضع براى تحصيل سمت قبله است زيرا كه( اينما تولوا فثم وجه الله ) در آنجا جارى است .

و هرگاه موضع مفروض و مكه در تحت يك دائره نصف النهار واقع شوند , دائره نصف النهار با دائره سمت قبله متحد خواهد بود , پس اگر در اين صورت اتحاد , مبدأ سمت را نقطه مشرق اعتدال و يا نقطه مغرب اعتدال بگيريم , قوس سمت مكه ربع دور خواهد بود , خواه عرض موضع شمالى باشد و خواه جنوبى . و