دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٢٣ - تحصيل خط سمت قبله از دائره هنديه

درس ٨٦ : تحصيل خط سمت قبله از دائره هنديه

طريق تحصيل خط نصف النهار و خط مشرق و مغرب اعتدال را از دائره هنديه فرا گرفته ايم , اكنون وقت آنست كه طريق تحصيل خط سمت قبله را از دائره هنديه بدانيم :

بدوا لازم است كه به عنوان مزيد بصيرت , هر يك از دائره سمت قبله , و نقطه سمت , و قوس سمت يعنى انحراف سمت قبله , و خط سمت , و ارتفاع سمت آن تعريف شود , بنابراين گوييم :

ا - دائره سمت قبله : دائره عظيمه اى كه مار به سمت رأس مكه و سمت رأس بلد مفروض باشد آنرا دائره سمت قبله مى نامند .

ب - نقطه سمت قبله : نقطه تقاطع افق بلد و دائره سمت قبله را در جهت مكه , نقطه سمت قبله مى خوانند .

ج - قوس سمت قبله : قوسى از دائره افق كه ما بين دائره نصف النهار و دائره سمت قبله از جانبى كه اقرب از آن جانبى نيست , آن را قوس سمت قبله مى گويند , و انحراف سمت قبله نيز ناميده ميشود .

و بعبارة اخرى : قوسى از افق كه ما بين نقطه سمت قبله و بين نقطه شمال يا جنوب از جانبى كه اقرب از آن جانبى نيست , واقع گردد آن قوس را انحراف سمت قبله مى نامند .

اين تعريف انحراف سمت در صورتى است كه مبدأ سمت را در دائره افق يكى از دو نقطه شمال و جنوب قرار دهيم , و اگر مبدأ سمت را يكى از دو نقطه