دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٦٠ - اكثر خط قبله دائره هنديه تقريبى و برخى تحقيقى است

به قياس قواعد دقيق رياضى و اعمال مثلثات كروى است , چنانكه جناب علامه شيخ بهائى قدس سره در آخر فصل اول مقصد ششم كتاب( الحبل المتين) فرمود :

و لكن كون هذه الطريقة تقريبية انما هو بالنظر إلى افادتها التوجه إلى عين الكعبة كما هو مشرب علماء الهيأة , و أما بالنظر إلى افادتها الجهة كما هو مذهب الفقهاء قدس الله ارواحهم فتحقيقية و لذلك لم يلتفتوا إلى تعديلها بما يقربها إلى التحقيق في زعم اولئك و الله أعلم . انتهى كلامه( ره) .

وهم و تنبيه :

در آخر درس پنجاه و هشتم , ابرخس ( هيپارخوس - هيپارك ) را نام برده ايم . وى پيش از بطليموس در قرن دوم قبل از ميلاد مسيح عليه السلام در اسكندريه رصدخانه بنا كرده است . اكنون غرض ما از اين تنبيه اين است كه در آغاز درس نود و يكم گفته ايم( : فاضل مقدم ابرخس و . . . گفته اند كه اگر بلد با مكه در عرض و جهت متحد باشند نقطه مشرق اعتدال يا نقطه مغرب اعتدال قبله آنست) شايد توهمى پيش آيد كه ابرخس را با تحصيل سمت كعبه كه قبله مسلمانان است چه كار ؟

جواب اين كه سمت يابى از طريق دائره هنديه , و همچنين از طرق ديگر اختصاص به سمت مكه مكرمه ندارد , جز اين كه چون كعبه قبله مسلمانان است اهتمام بحث و نظر و مثال به تحصيل سمت آنست . ابرخس فرموده است هرگاه دو بلد در جهت و عرض اتفاق دارند و در طول اختلاف , نقطه سمت چنانست كه گفته آمد . خواه يكى از اين دو بلد مكه مكرمه بوده باشد و خواه نبوده باشد . فتبصر .