دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٠٣ - تحصيل سمت قبله

درس ٨٤ : تحصيل سمت قبله

دانسته ايم كه در آفاق عديم العرض , و در آفاقى كه عرض آنها كمتر از ميل كلى است , شمس در هر دوره به حركت توالى - يعنى هر دوره سال شمسى - دو روز در وقت رسيدنش به دائره نصف النهار آن آفاق به سمت رأس اهل آن آفاق مى رسد , لذا شاخص ظل مستوى را در آن وقت سايه نبود . و در آفاقى كه عرض آنها بقدر ميل كلى است , شمس در هر دوره ياد شده يكبار به سمت رأس اهل آن آفاق مى رسد كه نيز سايه شاخص معدوم مى گردد .

اكنون در اين درس هدف ما اين است كه آن يك روز و دو روز در دور سال شمسى به حسب آفاق ياد شده بطور مشخص معلوم مى شود . حمد مر دادار دوسرا كردگار عالم و آدم را كه ما را در راه وصول كمال و ادراك علمى گرامى در حدى مدد عطا كرد كه هر كدام ما حل مسائلى را در امور و احوال دوائر و اكر كما هى در عهده دارد , و حال كه دروسى معدود معلوم او آمد و گامى در وادى موسع علم مهم اكر و دوائر طى كرد . آرى اگر آدمى در راه وصول كمال كاهلى و معطلى را رها كرد و سعى و سرگرمى در عمل را دل داد مسلما مددهاى و راى عالم ماده درهاى علوم الهى را كما هى در سوى او و روى او دارد كه هر كس در حد سعى و عملى كه إعمال كرد سرورى و سالارى گرد آورد .

بارى در بيان هدف مذكور گوييم كه نخست بايد جدول طول و عرض بلاد را در دست داشته باشيم كه داريم چنان كه در درس پنجاه و سوم بطور مستوفى تقرير و تحرير كرده ايم . و پس از آن كه عرض بلدى مفروض از آفاق ياد شده را به