دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٢٧ - كهكشان

مدارات يوميه به دائره افق استوائى تنصيف مى شوند لذا قوس النهار هر كوكبى مطلقا چه شمس و چه غير آن در آفاق استوائى متعادل اند و اعتدال و استواء به يك معنى است كه وجه تسميه آفاق استوائى به استواء نيز دانسته مى شود . بيرجندى در شرح فصل سوم باب دوم تذكره در وجوه ياد شده گويد :

سميت منطقة الحركة الاولى معدل النهار و دائرة الاستواء و الاعتدال ايضا لتعادل الليل و النهار فى جميع البقاع سوى البقعتين اللتين تحت القطبين عند كون الشمس عليها , بل لتعادل ليل كل كوكب و نهاره عند كونه عليها فان المعدل لكونها عظيمة تنتصف بالافق إلا في عرض تسعين فانها تنطبق على افقه , فاذا كان الكوكب عليها فيما عداه ( اى فيما عدا عرض تسعين ) تتساوى قوس النهار و قوس الليل بحسب الحس , و هذا فى بيان وجه التسمية اولى مما قيل من انها سميت بها لتساوى الليل و النهار ابدا عند من يسكن تحتها كما لا يخفى .

قيد بحسب حس بدين سبب است كه اندك تفاوتى غير محسوس به شب و روز استوائى روى مى آورد كه در بعد دانسته مى شود . و وجه اولويت اين است كه بيان اخير فقط در خط استواء جارى است , ولى بيان قبل آن جميع آفاق غير از عرض تسعين را شامل است .

مطلب چهارم :

در تبصره درس ٦٧ طرز نوشتن اربعه اعداد متناسبه را به دو وجه نگاشته ايم يكى