دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٥١ - عدم امكان تحصيل سمت قبله در عرض

يعنى دائره عرضيه قرار گرفته اند و مكه در جانب شرق يا غرب بلد واقع شده است , موجب نمى شود كه مكه در نقطه مشرق يا در نقطه مغرب بلد واقع شود و آن نقطه سمت قبله بلد باشد , زيرا مراد از نقطه مشرق و مغرب در كتب اهل فن , دو نقطه مشرق اعتدال و مغرب اعتدال است كه محل تقاطع دو دائره عظيمه معدل النهار و دائره اول السموت است لذا دائره اول سموت را دائره مشرق و مغرب نيز مى گويند .

و نقطه مشرق و مغرب اعتدال بر افق , به قدر عرض بلد از مدار يومى فاصله دارد , و كره مصنوعه ارضى و سماوى همه امور واقعى است و احكام مسائل رياضيه تبديل و تحويل نمى يابد .

عجب اينكه آن مرحوم با اينكه خود متوغل در اين مسائل است چگونه بدان تفوه كرده است كه يمكن ان يكون مراد من ذهب الى ان القبلة الخ .

علاوه اينكه در فصل چهارم و سيزدهم تحفه فرموده است كه : متأخرين اهل اروپا در اين مسأله بر همين رأى اند كه ابرخس و ابن اعلم بر آن بوده اند , ولى دليل آنها را نقل نكرده است , اگر دليل همين صورت ظاهر كره مصطنعه است كه سخت سست است , و اگر امر ديگر است باز نادرست است .