دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٨٠١ - قطب مغناطيسى و قطب جغرافيائى زمين , و قطبنما و قبله نما

مغناطيسى در حالت سكون گاهى با خط نصف النهار كه خط زوال است مطابق است كه هر دو يك خط در سطح دائره نصف النهارند و هر دو خط زوال اند , و گاهى با آن تقاطع مى كند . و تقاطع بدين سبب است كه خط نصف النهار مانند دائره نصف النهار از دو قطب جغرافيائى مى گذرد , و اين خط همواره ثابت است زيرا كه دو قطب جغرافيائى ثابت اند , اما خط ديگر كه عقربه مغناطيسى مفروض است همواره در سطح دائره نصف النهار نيست زيرا كه از دو قطب مغناطيسى شمال و جنوب مى گذرد , و قطب مغناطيسى از قطب جغرافيائى گاهى فاصله مى گيرد لذا عقربه مغناطيسى با خط نصف النهار تقاطع مى كند . و بايد دانست كه دو قطب مغناطيسى يكجا ثابت نيستند بلكه ميدان چرخش و نوسان دارند . و اين ميدان مغناطيسى از اسرار طبيعت موجب اعجاب است , و در كتب مربوطه درباره آن مطالبى مذكور است . و محل شمالى مغناطيسى در نقطه اى در حوالى شمال كشور كانادا است .

٢ - و آن كه گفته است( : و اين بواسطه ميل طبيعى مغناطيس است) . . . ناظر به عبارات جام جم است كه گويد :

([ در كتاب هيدن در باب مغناطيس چنين نوشته است كه استرميوس در كتاب خود در تاريخ وقايع سال يكهزار و ششصد و هشتاد و دو مسيحى مطابق يكهزار و نود و سه هجرى چنين نوشته است كه التارف چنين گفته است كه قوت جاذبه مغناطيس را هيچكس درست معلوم نكرده است , و كسى كه كاشف اين سر باشد بما معلوم نگشته است , و ليكن آن كسى كه خاصيت حركت او را از هر سمت به جانب قطب شمال استنباط كرد را جربكان ايلچستر بود كه در سامرست شيئر مسكن داشت , و در هفدهم جون يكهزار و دويست و نود و چهار مسيحى مطابق ششصد و نود و سه هجرى در اواخر رجب سال مزبور وفات كرده است . و اهل ايطاليا ماده او را از ماده فولاد و آهن دانسته اند .

و از آن كه اختلاف او دائم به يكسان نيست هوى ليوس پيتل مكشوف ساخت . و آن كسى كه قطب نماى ملاحى را اختراع كرد فلويوجيؤجأ بود كه يكى از اهل