دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٢٠ - برهان خط نصف النهار دائره هنديه

صفى پورى در ماده( هرم) منتهى الأرب , تاريخ هرمان را بى طائر آورده بدين صورت( : قد بنى الهرمان و النسر في السرطان) , بنابراين احتمال مى رود كه مقصود نسر واقع باشد نه نسر طائر .

نسر واقع از قدر اول در صورت شلياق واقع است كه از صور شمالى است و بر خرفقه حامله آن قرار دارد . طول آن در زيج مذكور : جدى چهارده درجه و بيست و پنج دقيقه است ( ط ـد كه قه ) است , و عرض آن شصت و دو درجه . نسر واقع نيز از شظاياى عنكبوت است .

عبدالرحمن صوفى در( صور الكواكب) به هر دو - اعنى نسر طائر و نسر واقع - تصريح كرد . در آن گفت :

( الميزان المشهور الذى يرسم على الاصطرلاب و هو النسر الطائر من القدر الثانى من أعظمه في ما بين المنكبين) , و در اين گفت( : النير المشهور من القدر الأول و هو الذى يرسم على الاصطرلاب , و يسمى النسر الواقع) .

كيف كان مبدأ زيج بهادرى كه تاريخ آن طغيانى است روز سه شنبه غره وسطى محرم يكهزار و دو صد و پنجاه و يك ناقصه هجرى است . و امروز پنجشنبه سوم ماه جمادى الاولى سنه ١٤١١ هـ . ق مطابق اول ماه آذر ١٣٦٩ هـ . ش است كه به در است اين درس اشتغال داريم , هرگاه بطور متوسط بين دو زمانه سريع و بطيى ء نام برده هر هفتاد سال را يكدرجه بگيريم , و از اول سرطان محسوب بداريم از تاريخ مذكور نسر طائر تاكنون اگر هيچ دوره را تمام نكرده باشد در حدود چهارده هزار و هشتصد و چهل سال , و نسر واقع در حدود سيزده هزار و پانصد و هشتاد سال است .

جناب شيخ رئيس در طبيعيات شفاء هرمان مصر را نام برد , و اظهار مى دارد كه آنچه در هرمان نوشته اند بر اثر بعد عهد نمى دانيم چه نوشته اند - يعنى از خواندن آن نوشته ها ناتوانيم . در آخر فصل دوم مقاله نخستين فن چهارم آن گويد :

([ . . . و لكن التاريخ فيه لا يضبط فان الامم يعرض لهم آفات من الطوفان و الأوبية و يتغير لغاتهم و كتاباتهم فلاندرى ماذا كتبوا ؟ و ما الذى قالوا ؟ و هوذا يوجد في كثير من