دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٦٤ - مراعات شروطى چند در تصحيح عمل دائره هنديه براى تحصيل خط نصف النهار حقيقى

درس ٧٨ : مراعات شروطى چند در تصحيح عمل دائره هنديه براى تحصيل خط نصف النهار حقيقى

براى تحصيل خط نصف النهار مقرون به صحت و مطابق واقع تقريبا , مراعات چند شرط ضرورى است كه به بيان آنها مى پردازيم :

صحت عمل به دائره هنديه براى تحصيل خط زوال مبتنى است بر اين كه شمس در حين وصول رأس ظل به محيط دائره قبل از زوال و بعد از زوال بر يك مدار از مدارات يومى موازى با معدل النهار باشد , و به عبارت أخرى بر يك مقنطره از مقنطرات باشد تا هر دو ارتفاع آن در دو وقت ياد شده متساوى و بر بعد واحد از نصف النهار باشند .

و اين معنى على التحقيق حاصل نمى شود بدان علت كه در درس هفتاد و دوم گفته ايم حركت وسطى شمس در شبانروز نطح و اندى است كه قريب به يكدرجه است . پس چون شمس در حركت است در حين وصول رأس ظل به مدخل و مخرج دائره , بر يك مدار يومى و بر يك مقنطره ارتفاع نتواند بوده باشد , مگر اين كه وصول شمس به نصف النهار در يكى از دو انقلاب صيفى و شتوى باشد و اين نادر الوقوع است .

در دروس پيشين دانسته ايم كه اسناد حركت ياد شده به خورشيد يا به زمين در نتيجه عملى يكسان است .

بسبب حركت نام برده ميل شمس از معدل النهار پيوسته دگرگونه است , و به خصوص جاهايى از دائره شمسيه - اعنى منطقة البروج - كه از منقلبين دورند و دو