دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٨٢٣ - قطب مغناطيسى و قطب جغرافيائى زمين , و قطبنما و قبله نما

كارهاى بسيار گرانقدر آن شادروان زنده ياد است با برخى از آثار قلمى ديگرش را برايم به هديه آورده بود , پس از آن من نيز روزى راهى تهران شدم و بديدارش رفتم كه چه گشاده روئى و تازگيها و مهمان نوازى به سزا بنمود . حقا " او را مسلمانى معتقد و دانشمندى متواضع و منصف و خوش محضر يافتم . در جلسه قم , مسائلى چند در پيرامون موضوعات گوناگون هيوى پيش آمد , دليل برخى از آنها را طلب كرد , ما هم ماخذى از تراث علمى علماى دين و مصادرى از كتب دانشمندان پيشين را به حضورش عرضه داشتيم , كه بسيار شكفتگى از خود نشان داد , و همى ابتهاج و انبساط مى نمود , و از من خواست كه خوبست اين حقائق و معارف با شرح و بسطى در دست دانشمندان و انديشمندان قرار گيرد . از ذكر جميل و وصف كمالش به همين چند سطر اكتفاء مى كنيم . غرض اين كه : در قبله نماى رزم آرا كه در سال ١٣٣١ ه . ش عرضه شده است به نص گفتارش چنان كه در رساله مربوط به قبله نما نيز به قلم آورده است :

( نتيجه استخراج قبله هر شهر را با انحراف مغناطيسى شهر مزبور با در نظر گرفتن شرقى يا غربى بودن انحراف تركيب و نتيجه در ساختن اين قبله نما بكار رفته است) .

بنابر اين تعيين سمت قبله هر شهر كه انحراف مغناطيسى نيز در آن ملحوظ شده است بى دغدغه و موجب اطمينان خاطر است . و لكن بايد توجه داشت كه انحراف مغناطيسى داراى تغييرات ساليانه بلكه روزانه مى باشد , لذا چنان كه علماى رصد در تجديد ارصاد و تدوين زيجات به وفق رصد جديد اهتمام دارند بايد در هر چند سالى قبله نما نيز تجديد شود , و انحراف جديد مغناطيسى در آن اعمال گردد . و علت احتياج به تجديد ارصاد و تدوين ازياج در دروس آينده بيان مى شود .

نقشه مغناطيسى جهان و خطوط هم ميل مغناطيسى :

در اين شكل ( ش ١٠٠ ) كه نقشه مغناطيسى زمين در ١٩٦٥م است , خطوط هم ميل مغناطيسى كه شرحش در پيش گفته آمد , نشان داده شده است .