دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٨٢٠ - قطب مغناطيسى و قطب جغرافيائى زمين , و قطبنما و قبله نما

به وسيله چنين نقشه اى ميتوان وضعيت مغناطيسى مناطق مختلف را نمايش داد . چنانچه نقشه هاى معرف مقدار انحراف نقاط مختلف كره را همراه داشته باشيم بوسيله يك عقربه مغناطيسى ميتوان جهت يابى و راه خويش را پيدا كرد , و اين اسباب همان قطب نما است .

تنبيه :

تا كنون به دو گونه اصطلاح( مثبت و منفى) آشنا شده ايم : يكى مثبت و منفى طول جغرافيائى كه در آغاز درس ٤٥ گفته آمد , و ديگر مثبت و منفى قطب مغناطيسى كه اينكه گفته ايم .

حاصل اين كه چنانكه يك ميله مغناطيسى را ميدان مغناطيسى است , مشابه آن زمين نيز داراى يك ميدان مغناطيسى است كه حاصل از يك ميله فرضى عظيم مغناطيسى است كه محور آن از مركز زمين مى گذرد . اين ميله مغناطيسى فرضى كره زمين را در دو نقطه به نام قطبهاى مغناطيسى - بدان مختصات جغرافيائى كه گفته آمد - قطع مى كن د . و در حقيقت , قطبين به معنى دو انتهاى محور هر چيز است از قبيل : قطبين كره , قطبين زمين , قطبين آهن ربا و نظائر آنها . و منشأ ميدان مغناطيسى زمين مانند ديگر اسرار طبيعت و كلمات وجودى كتاب هستى است كه فهم بشر از ادراك كنه آن قاصر و عاجز است , و با جستجوها و كاوشها در قرون متمادى به پاره اى از احكام آنها آگاه مى گردد چنان كه فرمودند :

( الحكمة هى العلم بأحوال اعيان الموجودات على ما هى عليه في نفس الامر بقدر الطاقة البشرية) .

حال كه دانستيم قطبين مغناطيسى زمين با قطبين جغرافيائى آن منطبق نيستند , در تصوير زاويه انحراف مغناطيسى گوئيم : در شكل نود و نهم ( ش ٩٩ ) فرض شود - ا - قطب شمال جغرافيائى , و - ب - قطب شمال مغناطيسى ( كه بنابر قاعده جذب و دفع قطبهاى مغناطيسى , قطب جنوب مغناطيسى زمين است ) , و - ح - قطب جنوب جغرافيائى , و - د - قطب جنوب مغناطيسى ( كه بنابر قاعده ياد شده , قطب شمال مغناطيسى زمين است ) , و هر يك از - ه - و - و - عقربه مغناطيسى قطب نما كه در جهت قطب مغناطيسى قرار گرفته اند , و هر يك از دو زاويه