دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٧٧ - حصيل تعديل النهار از مطالع

درس ٦٦ : تحصيل تعديل النهار از مطالع

درس شصت و چهارم در تعديل النهار , و تعريف آن به عبارات گوناگون قوم بود , كه چند تعريف را بيان كرده ايم , دو تعريف مانده بود كه يكى مبتنى بر معرفت قوس مطالع بود , ناچار درس شصت و پنجم را به تعريف مطالع اختصاص داده ايم كه اكنون بدان آشنا شده ايم و مطالب و مسائل بسيارى را در پيش دارد كه بيارى خداى مهربان گاه آشنائى بدانها نيز فرا مى رسد .

آن تعريف تعديل النهار كه مبتنى بر معرفت قوس مطالع بود اين بود :

( تعديل النهار جزء از فلك البروج فضل بين مطالع آن جزء بخط استواء , و بين مطالع همان جزء ببلد مفروض است) .

تعريف صاحب زيج بهادرى خيلى روان بود كه :

( تعديل النهار عبارت از تفاضل نصف قوس النهار بلاد مائله و نصف قوس النهار خط استواء است) .

و همين تعريف را در جامع بهادرى بكار برده است . ( ص ٥٤٠ ط ١ هند )

و بعد از آن تعريف بيرجندى در شرح زيج الغ بيكى كه :

( تعديل النهار تفاوت ميان قوس النهار ببلد و قوس النهار بخط استواء است . يا تفاوت ميان نصف قوس النهار بلدى و ربع دور است) .

و پس از اين , تعريف قوشچى كه اصطلاحات فن بيشتر بكار برده است :

([ آنچه از قوس النهار كوكب ميان افق و دائره ميلى كه به نقطه مشرق و مغرب گذرد واقع شود آنرا تعديل النهار آنكوكب گويند . و تفاضل ميان هر يك از