دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٩٧ - ظل مبسوط و منكوس
( يب , ابن عيسى رفعه عن سماعة قال : قلت لأبى عبدالله عليه السلام : جعلت فداك متى وقت الصلوة ؟ فأقبل يلتفت يمينا و شمالا كأنه يطلب شيئا , فلما رأيت ذلك تناولت عودا , فقلت : هذا تطلب ؟ قال : نعم , فأخذ العود و نصب بحيال الشمس , ثم قال : إن الشمس اذا طلعت كان الفيى طويلا ثم لا يزال ينقص حتى تزول الشمس فاذا زالت زادت , فاذا استبنت الزيادة فصل الظهر , ثم تمهل قدر ذراع وصل العصر . - الوافي م ٥ ص ٤٤ ط الرحلى بتعليقات الاستاذ العلامة ذى الفنون الشعرانى قدس سره الشريف ) .
از طرق دقيق دائره هنديه است - مصنف ( علامه حلى ) آن را در نهايه , و گروهى از اصحاب مانند مفيد و غيره نام برده اند . طريق آن اين است كه پاره اى از زمين را نيك هموار كنى , كه اگر خط كشى صاف را بر آن نهى , و ميان آن را نگاه بدارى و دور دهى روى آن با همه جاى آن تماس كند , و يا اگر زمين سفت است بر آن آب بريزى به يك سوى روان نشود بلكه از هر سوى آنرا برابر فرا بگيرد . سپس بر آن پاره دائره اى به هر بعد كه باشد ترسيم شود , و بر مركز آن مقياسى ( يعنى شاخصى ) مخروطى سر تيز بقدر ربع قطر دائره بتقريب بر استقامت نصب بايد كرد چنان كه در همه جوانب آن زواياى قائمه پديد آيد . نصب به استقامت آن بدين وجه دانسته مى شود كه ميان سر مقياس و محيط دائره از سه نقطه محيط به يك اندازه باشد . و ( چون دائره بدين دستور ساخته شده است . و شاخصى چنانى بر آن نصب شده است ) بايد مترصد بود كه تا سر سايه شاخص قبل از زوال به محيط دائره در جانب غرب رسيده است , و همچنين بعد از زوال به محيط دائره در جانب شرق رسيده است , بر اين دو نقطه وصول نشانه اى گذارند , و قوس ميان اين دو نشانه از دو سوى جنوب و شمال تنصيف شود , و خطى مستقيم از منتصف كه از مركز مى گذرد رسم گردد پس اين خط نصف النهار است كه يك طرف آن نقطه جنوب , و طرف ديگر آن نقطه شمال است . - و روا است كه به تنصيف يك قوس شمالى ( مثلا ) اكتفا كنى و از منتصف آن به مركز دائره خط مستقيم رسم كنى كه آن خط نصف النهار است - پس هرگاه سايه مقياس بر اين