دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٨٠٩ - قطب مغناطيسى و قطب جغرافيائى زمين , و قطبنما و قبله نما

و اين مطلب همان است كه در ذيل جدول كتاب ياد شده در درس پيش نيز آمده است , و مأخذ نقل آن جام جم است .

٩ - و آن كه گفته است( : فالحاصل اين اختلاف كه در قطب نما) . . . مطلبى بسيار قابل توجه است كه نتيجه بحث ما از فاصله قطب مغناطيسى با قطب جغرافيائى است . پس دانسته شده است كه عقربه مغناطيسى آلت قطب نما هميشه با خط نصف النهار كه از قطب شمال و جنوب جغرافيائى مى گذرد و ثابت است متحد نيست بلكه چه بسيار كه با آن تقاطع كند , و التفات بدان در تحصيل سمت قبله اهميت شايان دارد .

تنبيه :

هرگاه يكبار خط نصف النهار حقيقى را در افقى از عمل به دائره هنديه و يا غير آن در سطح مستوى مدرجى تحصيل كنند , چون مركز قطب نما را بر آن خط نهند , مقدار انحراف عقربه مغناطيسى از نصف النهار حقيقى دانسته مى شود , و براى تا مدتى مقدار انحراف مغناطيسى آن افق و آفاق قريب بدان بدست مى آيد كما لايخفى .

بدان كه در نماز استقبال كعبه واجب است كه قبله است , و معرفت به انحراف مغناطيسى در امر قبله اهميت به سزا دارد , به فرموده درست و استوار علامه حلى در منتهى( : لو استقبل ببعضه الكعبة و خرج الباقى من بدنه عن المحاذاة لم تصح صلاته لانه مأمور بالاستقبال) . . . . و اگر وسوسه و دغدغه اى در اين موضوع روى آورد كه در سمت قبله تفوه به سهولت خطب شده است در درس پنجاه و هشتم( دروس معرفة الوقت و القبلة) به تفصيل در اين موضوع بحث و تحقيق نموده ايم .

آنچه كه مربوط به درس و بحث ما درباره معرفت به قطب مغناطيسى زمين و انحراف قطب مغناطيسى است , همين قدر كه تحرير كرده ايم كفايت است , جز اين كه به عنوان مزيد استبصار بعضى از مطالب تاريخى و غيره در امر قطب مغناطيسى و قطب نما به عرض مى رسانيم :

در دائره المعارف فريد وجدى آمده است كه :

( حار العلماء في ادراك كنه القوة المغناطيسية) . ( ج ٩ - ط ١ مصر - ص