دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٧٨ - حصيل تعديل النهار از مطالع

قوس النهار و قوس الليل كوكب و ميان نصف دور بقدر ضعف تعديل النهار بود ]( . و پس از اين , تعريف ياد شده مبتنى بر معرفت مطالع .

حالا گوييم كه قوس تعديل النهار را چه فضل بين مطالع استوائى و بين مطالع بلدى جزء مفروض از منطقه بگيريم , و چه قوسى از مدار كوكب كه بين افق مائل و بين دائره ميلى كه به نقطه مشرق و مغرب گذرد بدانيم , نتيجه هر دو تعريف يكى خواهد بود , يعنى هر دو قوس بحسب درجه يكى خواهند بود , اگرچه آن قوسى از معدل است , و اين قوسى از مدار كوكب فتبصر .

مثلا در ش ٧٣ - ا ب ح - معدل بر قطب - ح - , و - ا د - منطقه , و - د - رأس سرطان , و ده مدار رأس سرطان , و - و د ب ر - افق مائل , - و ب - نقطه مشرق اعتدال , و - د ب - قوس سعه مشرق , و - ا د - طوالع , و مطالع آن - ا ب - كه كمتر از ربع است , و تفاضل بقدر قوس - ب ح - است كه بنابر تعريف مبتنى بر مطالع قوس تعديل النهار است . و بنابر تعريفى كه قوشچى آورده است قوس - د ه - تعديل النهار است كه به حسب درجه مساوى با قوس - ح ب - است , زيرا كه - ب ه ح , ح د ح - هر يك قوسى از دائره ميل است , و - ب ح , ه د - موازى باهم اند , و در( ى) از مقاله دوم اكرثاوذوسيوس مبرهن است كه :

( شكل شماره ٧٣ )