دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٢٦ - و يا اكثر از آن و اقل از

درس ٨٧ : تحصيل سمت قبله از دائره هنديه

اما طريق تحصيل سمت قبله از دائره هنديه : چون خط نصف النهار و خط اعتدال مطابق دستور ياد شده استخراج گرديد , لا محاله دائره به اين دو خط به چهار قسم متساوى تقسيم مى گردد , پس هر ربع را به نود جزء متساوى قسمت مى كنيم , آنگاه طول و عرض موضع را نسبت به طول و عرض مكه در نظر مى گيريم و مبدأ طول را از گرنويچ مثلا محسوب مى داريم و به بيان ذيل عمل مى كنيم :

أ - هرگاه بلد و مكه باهم در طول مساوى باشند به اين معنى كه در سطح يك دائره نصف نهار واقع شوند , در اين صورت اگر بلد شمالى است و عرض او بيشتر از عرض مكه است , نقطه جنوب دائره هنديه , نقطه سمت قبله بلد است .

و گرنه نقطه شمال دائره نقطه سمت قبله است خواه بلد شمالى باشد و عرض او كمتر از عرض مكه , و خواه عديم العرض باشد , و خواه جنوبى باشد و عرض آن كمتر از عرض مكه , و يا مساوى عرض مكه و يا بيشتر از عرض مكه , بر همه اين تقادير نقطه شمال دائره نقطه سمت قبله بلد است و خط زوال خط سمت قبله است .

تبصره :

دستور مذكور در آن نصف دور كره كه مكه بين قطبين شمالى و جنوبى واقع است جارى است , اما آن نصف دور ديگر كه موضع مقاطر مكه بين قطبين مذكورين قرار مى گيرد اختصاص به دستورى كه مابين الطولين صد و هشتاد درجه است دارد چنان كه در درسهاى آينده خواهد آمد .

ب - هرگاه بلد شمالى باشد و هر يك از عرض و طول شرقى آن زائد بر طول و