دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥١٤ - ضرب شبكه و اجناس ارقام

درس ٦٩ : ضرب شبكه و اجناس ارقام

در طريق ضرب شبكه بدانچه در پايان درس پيش گفته ايم بسند است , جز اين كه براى آگاهى بيشتر دستور نگارش آنرا از جامع بهادرى در ضرب مركب در مركب نخست در غير ستينى مى آوريم , زيرا كه ضرب مفرد در مفرد بسيار روشن است , و با حفظ بودن جدول ضرب فيثاغورس كفايت است . و همچنين ضرب مفرد در مركب است كه نيازى بوضع هيچيك در جدول شبكه نيست و اثرى شايان بر آن مترتب نمى باشد مگر اين كه شايد تسهيلى در كار مبتدى در آن انديشه گردد . مثلا در ضرب مفرد در مفرد چون ٦ در ٩ چنين كنى : و يا در ضرب مفرد در مركب چون ٤ در ٦٩ چنين : بلكه در ضرب اعداد مركب در مركب غير ستينى كه از آن تعبير به ارقام هندى مى كنند همان طريقه ضرب توريب يعنى روشى كه اكنون رائج است و همگان بدان انس داريم آسانتر از ضرب شبكه است و نياز به زمان كمتر دارد . و ما آنرا بعنوان تمهيد ضرب شبكه ستينى و تميز هر يك از ديگرى نقل مى كنيم . كيف كان در جامع بهادرى گويد :

([ و اگر ضرب مركب در مركب باشد پس براى آن طريقها بسياراند چون ضرب محاذات و ضرب توشيح و ضرب مربع و ضرب شبكه و ضرب توريب . و مشهورتر دو طريق اخير است , و فى زماننا مدار عمل بر آنست , نزد اسلاميان و اهل هند ضرب شبكه شهرت دارد , و پيش اهل فرنگ ضرب توريب .

اما ضرب شبكه آنست كه شكلى متوازى الاضلاع قائم الزوايا رسم كنند , و آنرا از خطوط طولى باقسام متساويه بشمار مراتب مضروب قسمت كنند , و همچنين از