دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٦٢ - تحصيل خطوط نصف النهار و اعتدال و سمت قبله با شاخص صفيحى

روى خط زوال قرار مى گيرد . و چون شمس از دائره نصف النهار زائل گردد يعنى مائل گردد صفحه جانب شرقى آن سايه افكند , پس هنگام انعدام ظل از صفحه جانب غربى شاخصى آن چنان , يا انطباق خط ظل اين شاخص بر خط زوال , اول ظهر حقيقى مى باشد .

بهتر اين است كه صفحه و تخته ياد شده بدين شكل - ا ب ح د - ( ش ٩١ ) بوده باشد كه - ح د - بر روى خط زوال يعنى خط نصف النهار كه - ح د ه - است , - يعنى بر روى آن به طول و امتداد آن - نصب شود , تا سايه - ا ب - كه همان سايه صفحه فلز است , درست و روشن خود را بر خط زوال نشان دهد . و وقتى كه ظل آن بر خط نصف النهار افتاده است خط - ا ب - و خط ظل , و خط زوال كه - د ه - است هر سه بر يك سطح خواهند بود , و وقت ظهر به خوبى و آشكار هويدا گردد .

( شكل شماره ٩١ )

در درس ٩٣ از رخام يادى شده است .

رخام يا رخامه چيست ؟

رخامه يكى از آلات رصدى است . در درس چهل و يكم( دروس معرفة الوقت و القبلة) ( ص ٢٧٣ و ٢٧٤ ط ١ ) , و نيز در نكته ٦٦٧ هزار و يك نكته آن را نام برده ايم و وصف كرده ايم . ياد آن روزگار خجسته عنفوان جوانى و نوبهار زندگانى به خير كه در مسجد جامع آمل در محضر مبارك پير روشن ضمير , روحانى بزرگوار , جناب حجة الاسلام حاج شيخ احمد اعتمادى مشائى - جزاه الله سبحانه