دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٤٣ - تحصيل سمت قبله آفاقى كه از دائره هنديه بى تفاوت فاحش نيست

درس ٩١ : تحصيل سمت قبله آفاقى كه از دائره هنديه بى تفاوت فاحش نيست

اكنون سخن ما اين است كه تحصيل سمت قبله از دائره هنديه , در آفاقى كه با مكه به حسب جهت و عرض متحدند , متمشى نيست . يعنى آفاق شمالى كه عرض آنها مساوى با عرض مكه است خواه در جانب غربى مكه باشند و خواه در جانب شرقى آن , سمت قبله آنها از طريق دائره هنديه بى تفاوت فاحش صورت پذير نيست .

تنى چند از دانشمندان به نام چون فاضل مقدم ابرخس , و حكيم كوشيار و عبدالرحمن صوفى در باب ٣٥٤ كتاب عمل به اسطرلاب , و ابن اعلم , و شيخ حسين والد شيخ بهائى , و سردار كابلى در تحفة الأجلة في معرفة القبلة در بعضى صور اعنى فقط در كره مصنوعه , گفته اند كه اگر بلد با مكه در عرض و جهت متحد باشد , اگر در جانب شرقى مكه است قبله آن نقطه مغرب دائره است , و اگر در جانب غربى مكه است قبله آن نقطه مشرق دائره است . و به گفته كابلى در كره مصنوعه جغرافيايى چنانكه به تفصيل عنوان خواهيم كرد .

اين نظر مبنى است بر اينكه دائره اول سموت بلد شمالى مساوى العرض با مكه به سمت رأس مكه مرور كند , يعنى بلد و مكه در تحت يك دائره اول سموت باشند و حال آنكه چنين نيست , زيرا ممتنع است كه دو بلد مساوى در عرض و جهت در تحت يك دائره اول سموت باشند . و به عبارت ديگر دائره اول سموت دو