دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٤٩ - دائره هنديه

درس ٧٤ : دائره هنديه

پاره اى از زمين هموار ياد شده را بايد گشادگى در شايستگى دائره هنديه بوده باشد , يعنى نه چندان فراخ دور از نياز , و نه بدان اندازه خرد كه پياده شدن دستورهاى آينده بر آن دشخوار بود .

چون سطح بدان وصف آراسته شده است ميخى يا تير چوبى را در ميان آن باستقامت و استوارى تمام فرو كنند , و نخى بدان بندند كه هم بر آن بگردد , و هم از جاى خود به بالا و پائين آن نجنبد , و ميخ ديگرى بر سر نخ به بندند و آنرا در دست بگيرند و نخ را شعاع يعنى نصف قطر دائره قرار داده بر روى سطح مستوى ساخته و پرداخته دور دهند تا از گردش نخ و اثر ميخ دائره اى پديد آيد . هدف اين است كه بايد نقطه اى را در ميان آنسطح برگزينند كه مركز دائره اى شود و دائره اى بسيار درست رسم گردد , خواه بدستور ياد شده , و خواه بشيوه ديگر .

تبصره :

اگر ستونى را بارتفاع مناسب بر زمين بنا نهند و سر آن را با رخام و يا فلزى بگيرند بسانى كه بريخت سطحى نيك هموار بوصف مذكور درآيد , و دستورهاى آينده را بر آن عمل كنند بهتر است زيرا كه دور از گزند و آسيب خواهد بود , و براى هميشه بكار خواهد آمد , و بويژه خط سمت قبله و خط زوال و خطوط ساعات روز كه بر آن نقش بسته شده است پاينده و ماندنى مى باشد .

سخن در مقياس دائره هنديه است :

پس از تسطيح زمين و رسم دائره بنهج مذكور , بايد مقياس بر آن