دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٥٩ - اكثر خط قبله دائره هنديه تقريبى و برخى تحقيقى است

مدار بر دائره نصف النهار است پس باز برگشت به شكل مذكور اكرثاوذوسيوس مى كند .

وجه ديگر در بيان تقريبى بودن طريق عمل به دائره هنديه :

وجه ديگر در بيان اين كه طريق مذكور عمل به دائره هنديه تقريبى است اين كه دستور تحصيل سمت قبله از دائره هنديه اقتضاء مى كند در آفاقى كه عرض شمالى آنها اكثر از عرض مكه است , نقطه سمت قبله دائما " در جنوب خط اعتدال واقع شود , و حال اينكه گاهى در شمال خط اعتدال و گاهى بر نقطه مشرق و مغرب اعتدال نيز واقع مى شود .

وجه ديگر :

وجه ديگر در تقريبى بودن آن اين كه ميل شمس در هنگام مدخل ظل تا مخرج آن ثابت نيست تا يك مدار يومى موازى با معدل النهار در مسافت زمانى مدخل ظل تا مخرج آن برقرار باشد و قوسى ثابت از آن تنصيف گردد كه خط زوال على التحقيق تحصيل گردد . و مراعات شروطى را كه در درس ٧٨ ذكر كرده ايم باز عنوان تقريب به واقع دارد .

تحصيل سمت قبله بر مبانى رياضى قويم و اصيل مطابق واقع و تحقيق و تدقيق در متون زيجات و ديگر صحف قيمه علماى بزرگ اسلام معنون است . نگارنده كتابى به نام دروس معرفة الوقت و القبلة به عربى نوشته است كه در آن به تفصيل مباحث لازم را با ذكر ادله رياضى آورده است . و چنانكه در درس ٧٣ گفته ايم علت اشتهار عمل به دائره هنديه همان سطحى و ساده بودن صورت عمل آنست كه احتياج به اعمال قواعد رياضى و آلات رصدى ندارد . مع ذلك نسبت به وسعتى كه در امر قبله و جهت آن تفوه مى شود , به واقع نزديك است . و در كتاب نامبرده در معنى جهت و آراى فقهاى عظام در جهت و بيان واقعى آن بحث كرده ايم . و اين كه گفته ايم عمل به دائره هنديه در اكثر آفاق تقريبى است نظر ما .