دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٨٢٥ - قطب مغناطيسى و قطب جغرافيائى زمين , و قطبنما و قبله نما

قطب نما و قبله نما حاصل شده است كه در حد كفايت است , درس را به يك تبصره , و فذلكه بحث , خاتمه مى دهيم .

تبصره :

در خاتمه درس صد و نهم جدول اطوال و عروض بلاد را از زيج بهادرى نقل كرده ايم , در عنوان جدول عبارت صاحب زيج مذكور اين بود :

( آنچه في زماننا هذا در دفاتر قدماء ارقام اطوال و عروض بلدان يافته مى شود اكثر آن مختلف است كه غايت تفاوت اختلاف تقريبا " به دو درجه مى رسد) .

غرض ما اين است كه بايد به گفته يك رصدى صاحب زيج كه غايت تفاوت اختلاف ارقام اطوال و عروض بلدان در دفاتر قدماء تقريبا " به دو درجه مى رسد توجه بسزا داشت و جدا " در دفتر خاطر نگاشت . و ما نيز در پايان درس ٨٢ بدان آگاهى داده ا يم .

پس اگر اختلاف بيش از اندازه ياد شده ديده شده است , اشتباه و سهو از كاتب است نه از اعمال رصدى . مثلا " در يك دفترى طول بلدى به حروف جمل( له) درجه است , و در ديگرى( كه) درجه , كه ده درجه تفاوت است و بى گمان نادرست است , يا([ كه([ [( له]( شده است و يا به عكس , و هكذا نظائر آن دو , فتبصر و تدبر جدا " .

اگر بخواهيم با دائره هنديه مثلا " در قم سمت اصفهان را كه شهر همسايه قم است تحصيل كنيم و به اندازه يك درجه غربى در عمل خبط روى آورد , و بر خط سمت يك درجه خبط پيش برويم , ناگاه مى بينيم از همدان مثلا " سربدر آورده ايم , تا چه رسد به اختلاف بيشتر .

يك درجه تحريف مانند يك نقطه تصحيف است : گركانى در ابداع البدايع آورده است كه مردى را ديدند گريان , از سبب پرسيدند , گفت امروز با كنيزكان قدرى دوغ خورده ام , از آن پس قرآن تلاوت كردم تا اين آيه( : فاعتزلوا النساء في المخيض) ( با خاء ) .

و ديگرى گفت كه پيغمبر عسل را در روز آدينه دوست همى داشت , معلوم شد غسل را تصحيف كرد .