دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٨١٤ - قطب مغناطيسى و قطب جغرافيائى زمين , و قطبنما و قبله نما

اگر ملاحان براى مسافرتهاى دور دست خود راهنماى بزرگى همچون قطب نما در دست نداشتند هرگز جرأت دور شدن از سواحل درياها را نمى كرده اند .

با ذكر نام قطب نما بار ديگر با اختراعى مواجه مى شويم كه تا پيدايش مدارك مخالفى , كشور چين مى تواند اوليت در اختراع آن را به خود منسوب سازد .

چنان كه مشهور است حتى در زمان سلطنت سلسله تسنTsin ) ) ( ٤١٩ - ٢٦٥ ) در اين مملكت براى يافتن سمت جنوب از عقربه مغناطيس در( ارابه هاى مغناطيسى) استفاده كرده بودند . و آن عبارت از ارابه اى بود كه مجسمه كوچكى بر آن قرار داشت كه مى توانست در حول محور قائمى حركت كند و در داخل آن آهن ربائى تعبيه كرده بودند بطورى كه آدمك مزبور تحت تأثير آن بطور خودكار همواره متوجه سمت جنوب مى شد .

طبق نظر مارك بلوكMarc BLoch ) ) و بسيارى مورخين ديگر امروزه چنين به نظر مى رسد كه اختراع قطب نماى واقعى را بايد به( نورمان) نسبت داد . اين قوم از سال ٨٧٤ ميلادى جزيره( ايسلاند) را مستعمره خود ساختند و جزيره( گروئنلند ) GroenLand را در سال ٩٣٢ ميلادى كشف كردند , و پنج قرن قبل از( كريستوف كولومب) يعنى در حدود سال ١٠٠٠ در سواحل امريكا پياده شدند . اگر اين قوم از خواص عقربه مغناطيسى استفاده نمى كردند پس چگونه توانستند چنين كار مهمى را انجام دهند و هزاران كيلومتر راه در درياها طى نمايند , و از همه مهمتر با چه وسائلى موفق شدند كه به نقطه عزيمت خويش بازگشت كنند ؟ در هر صورت قدر مسلم آنست كه اولين بارى كه در مدارك موجود اروپائى از قطب نما گفتگوئى مى شود مربوط به سال ١٢٠٠ ميلادى براى كشور فرانسه , ١٢٠٧ براى انگلستان و ١٢١٣ براى ايسلاند است . اين قطب نما كاملا " بدوى بود و از پركاهى تشكيل مى شد كه عقربه مغناطيس بر آن قرار داشت و مجموعه آنها را روى طشتك آبى مى گذاشتند .

در سال ١٢٦٩ اصطلاح عمده اى به وسيله( پى يردوماريكورPierre de Mari Court ) از اهل فرانسه در آن به عمل آمد : عقربه مغناطيسى را بر محورى قرار