دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٨٢ - در پيرامون عمل پيامبر اكرم با ديوار مسجد مدينه و ظل آن

اروپا طول مكه از گرنويچ ٣٩ درجه و ٥٠ دقيقه , و عرض آن ٢١ درجه و ٢٥ دقيقه , و طول مدينه را ٤٠ درجه , و عرض آن را ٢٥ درجه گفته اند كه مكه و مدينه تقريبا در تحت يك فلك نصف النهار واقع اند , و انحراف قبله مدينه از جنوب به مغرب ١٤ دقيقه و ٥٣ ثانيه است كه به ربع درجه هم نمى رسد . پس محاسبه ديروز بيرونى , و امروز غربيها باهم موافق اند و تفاوت بغايت اندك است و همين حق است .

مطلب سوم :

در نقل بعضى از وقايع تاريخى , و آشنائى به تاريخ الفلاسفه قانيطس يونانى , و به شرح علامه خفرى بر زيج ايلخانى محقق طوسى از رصدخانه مراغه است : رصدى بزرگ جناب مولى غلامحسين جونپورى شيرازى در كتاب گرانقدر جامع بهادرى آورده است كه محمد خفرى در شرح زيج ايل خانى از كتاب تاريخ الفلاسفه كه ترجمه كتاب قانيطس يونانى است نقل كرده است كه اول كسى كه در حال كواكب نظر كرد آدم عليه السلام بود . در قله جبل القمر مقياسى قائم كرده ظل آفتاب را رصد مى فرمود , تا هر روز كه ظل بغايت قصر مى رسيد مى دانست كه نيم روز شد . و از صبح تا نيم روز بفراهم آوردن ثمرات مأكوله جبلى سعى مى كرد , و چون وقت نصف النهار مى رسيد آن أثمار را به مسكن براى فرزندان مى برد , و نيز هرگاه تناقص و تزايد و انعدام ظل را معاينه كرد انتظار عودات آن كشيد تا چون بار دوم ظل را منعدم ديد دانست كه آفتاب به وضع اول خود رسيد . و چون ايام عودت را حساب كرد سيصد و شصت و پنج روز يافت , و دانست آفتاب در اين مدت دوره تمام مى كند .

و همچنين حضرت شيث و نوح هم در حال آفتاب و كواكب ناظر بودند , تا آن كه عهد ادريس آمد آن حضرت علم رصد را رونقى بخشيد , و حركات جميع سيارات را قدرا وجهة معلوم كرد , و بيشتر از خواص كواكب را دريافت و بر صفايح قرطاس ثبت كرد , و علم نجوم از و در اطراف و اكناف شايع گشت .

و يونانيان در كتب خود جائى كه هرمس حكيم مى نويسند مراد از آن حضرت