روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٣ - ترجمه

و قال آخر:

صمّ اذا سمعوا خيرا ذكرت به و ان ذكرت بسوء عندهم أذنوا
و مانند اين بسيار است.و بعضى اهل تأويل وجهى گفتند در آيت و اگرچه در او بعدى هست،گفتند:هذا من قولهم:ذريت الطّعام و ذريت الشّعير اذا حثوته ليتميّز منه التّبن،و منه المذراة [١]للآلة الّتي يذرى بها،و منه قوله: وَ الذّٰارِيٰاتِ ذَرْواً [٢]،و منه قوله: ...تَذْرُوهُ الرِّيٰاحُ... [٣]،يعنى ما بسيارى [٤]از اهل دوزخ جدا كنيم-از جنّيان و انسيان-از اهل بهشت،چنان كه گفت: مٰا كٰانَ اللّٰهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلىٰ مٰا أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتّٰى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ [٥]... ،و اين وجهى بودى در تاويل آيت اگر نه آنستى كه اين لفظ اعنى ذريت و ذرأت،اين از مهموز است و آن از ناقص،لام الفعل اين همزه است،و لام [٦]او«واو»است و«يا»هم لغت است در او،يقال:ذروته و ذريته اذروه و اذريه و ذريا.و آنچه مهموز باشد تخفيف همزه كنند نه تثقيل.در آيت وجهى ديگر گفتند،و آن وجهى قريب است؛و آن،آن است كه ماضى به معنى مستقبل است و ذرأنا به معنى سنذرأ باشد،چنان كه، وَ نٰادىٰ أَصْحٰابُ الْجَنَّةِ... [٧]، وَ نٰادىٰ أَصْحٰابُ النّٰارِ... [٨]، وَ نٰادىٰ أَصْحٰابُ الْأَعْرٰافِ... [٩]،المعنى، سينادي؛آنگه معنى آن باشد كه،در نشأت اخرى خداى تعالى اينان را باز آفريند و براى آن باز آفريند ايشان را تا به دوزخ بردشان و عقوبت كند به جزاى كفر و معاصى كه در دنيا كرده باشند و اعتراض،كثيرا.[و كس را] [١٠]بر اين وجه طعن نباشد براى آن‌كه خداى تعالى بسيارى مستحقّان دوزخ را عفو خواهد كردن.پس اين وجهى باشد در آيت از قدح و اعتراض دور [١١]،و استعمال ماضى به معنى مستقبل در كلام عرب شايع و جايز است و در قرآن و اشعار بسيار است.امّا آن‌كه«لام»،براى غرض